تماس با ما

فید خبر خوان

نقشه سایت

فروشگاه فایل های دیجیتالی کمیاب

فروشگاه فایل های دیجیتالی کمیاب


اگر به یک وب سایت یا فروشگاه رایگان با فضای نامحدود و امکانات فراوان نیاز دارید بی درنگ دکمه زیر را کلیک نمایید.

ایجاد وب سایت یا
فروشگاه حرفه ای رایگان

دسته بندی سایت

محبوب ترین ها

پرفروش ترین ها

پر فروش ترین های فورکیا


پر بازدید ترین های فورکیا

برچسب های مهم

پیوند ها

اشتراک در خبرنامه

جهت عضویت در خبرنامه لطفا ایمیل خود را ثبت نمائید

Captcha

آمار بازدید

  • بازدید امروز : 4628
  • بازدید دیروز : 5732
  • بازدید کل : 1179648

دفاع از نقد اخلاقی هنر با تکیه بر آراء نوئل کَرول....


دفاع از نقد اخلاقی هنر با تکیه بر آراء نوئل کَرول....

چکیده:

مسأله‌ی اصلیِ این تحقیق همانا ”دفاع از نقد اخلاقی هنر“ است. به دیگرسخن، مسأله و پرسشی که این تحقیق در مقام پِیجوییِ آن برمی‌آید عبارت است از اینکه آیا رواست که دست در نقد اخلاقی آثار هنری زنیم یا نه. آیا می‌توان با معیارهای اخلاقی به نقد و ارزیابی آثار هنری پرداخت یا نه؟

در واکنش به این مسأله، در تاریخِ فکر و فرهنگِ بشر، سه موضعگیری کلّی صورت گرفته است. (1) کسانی با پیشقراولیِ افلاطون بر آن شده‌اند که نقد اخلاقی هنر نه تنها روا که ضروری است. یعنی نه فقط می‌توان بلکه باید به نقد اخلاقی همه‌ی آثار هنری دست یازید. (2) از سوی دیگر، کسان دیگری چون کلایوْ بِل اظهار داشته‌اند که اساساً نباید و نمی‌توان به نقد اخلاقی هنر پرداخت. این دسته‌ی دوم، که در واقع باید مخالفان نقد اخلاقی‌شان خواند، ادلّه‌ی نیرومندی در ردّ این شیوه‌ی نقد هنرها اقامه کرده‌اند ــ ادلّه‌ای که ظاهراً بدون پاسخ گفتن بدان‌ها نمی‌توان نقد اخلاقی را طریقی موجّه برای مواجهه با آثار هنری دانست. (3) و امّا کسانی، بویژه در دهه‌های اخیر، راه میانه‌ای پیش نهاده‌اند: همه‌ی آثار هنری را نمی‌توان و نباید مورد نقد اخلاقی قرار داد. گزافه است اگر بگوییم که هیچ اثر هنری را نیز نمی‌توان یافت که درخور نقد اخلاقی باشد. بلکه، بسته به سرشت و ماهیت آثار هنری، برخی از آنها را می‌توان و برخی را می‌بایست مورد نقدِ اخلاقی قرار داد. به عبارت دیگر، ایشان معتقدند که برخی از آثارِ هنری را، مثل یک معماری که فارغ و برکنار از هر گونه مضمون اخلاقی و غیراخلاقی است، اساساً نمی‌توان مورد نقد اخلاقی قرار داد و، از دیگرسو، پاره‌ای از آثار هنری را، نظیر فیلم پیروزی اراده که در آن فاشیزمِ هیتلر تقدیس می‌شود، بایست مورد نقدِ اخلاقی قرار داد. بنابراین، ماهیّت آثار هنری است که روا یا ناروا بودنِ نقدِ اخلاقیِ آنها را تعیین می‌کند.

باری، در این میان، رسالتِ این رساله آن است که با ردّ دیدگاه‌های گروه دوم، یعنی کسانی که با نقدِ اخلاقیِ هنر مخالفت می‌ورزند، از روا بودن نقد اخلاقی هنر دفاع کند. برای تحقّق بخشیدن بدین امر، به آراء یکی از مدافعان کنونیِ اخلاقگرایی در هنر، یعنی نوئل کرول، توسّل جسته‌ایم. پس، بویژه با تکیه بر دو مقاله‌ی ”هنر و قلمرو اخلاق“ و ”هنر و نقد اخلاقی“ به قلمِ این فیلسوف، استدلال‌ها در ردّ نقد اخلاقی را در پنج دسته سازمان دادیم و در مقام پاسخگویی بدان‌ها برآمدیم.

 واژگان کلیدی:

اخلاقگرایی، اخلاقگرایی فراگیر، اخلاقگرایی معتدل، خودآیینی‌گرایی، خودآیینی‌گرایی معتدل، نقد اخلاقی، نقد زیبایی‌شناختی/هنری.

فهرست مطالب

 پیشگفتار. . . . . . . . . . . ث

چکیده. . . . . . . .د

I. مقدّمه. . . . . . 1

1. درآمد . . . .  . 2

2. استدلال‌های اقامه شده در ردّ نقد اخلاقی و پاسخ بدان‌ها . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

2-1. استدلال هستی‌شناختی و پاسخ بدان . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

2-2. استدلال‌های مبتنی بر خودآیینی‌گرایی و پاسخ بدان‌ها . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

2-3. استدلال‌های معرفتی و پاسخ بدان‌ها . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14

2-4. استدلال ضدّپیامدگرایانه و پاسخ بدان . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26

2-5. استدلال‌های مبتنی بر خودآیینی‌گرایی معتدل و پاسخ بدان‌ها . . . . . . . . . . . . . . . .28

3. نتیجه‌گیری . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .36

II. هنر و قلمرو اخلاق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .39

1. درآمد . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40

2. استدلال‌های معرفتی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .46

3. استدلال هستی‌شناختی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63

4. استدلال زیبایی‌شناختی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .66

5. نتیجه‌گیری. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .74

III. هنر و نقد اخلاقی: گزارش مختصری از سمت‌وسوی تحقیقات اخیر. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .81

1. درآمد. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82

2. اشکالات نسبت به نقد اخلاقی: خودآیینی‌گرایی، پیش‌پاافتادگی معرفتی، و ضدّپیامدگرایی. . . . 83

2ـ1. استدلال خودآیینی‌گرایی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .84

2ـ2. استدلال مبتنی بر پیش‌پاافتادگی معرفتی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87

2ـ3. استدلال ضدّپیامدگرایی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89

3. پاسخ‌هایی به خودآیینی‌گرایی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92

4. پاسخ‌هایی به استدلال ناظر بر پیش‌پاافتادگی معرفتی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 97

5. پاسخ‌هایی به ضدّپیامدگرایی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109

6. پاسخ‌هایی به خودآیینی‌گرایی معتدل. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114

مقدّمه

1. درآمد

هر گاه خود را جای افلاطونِ جوان می‌گذارم که می‌دید چگونه هنر می‌تواند شریف‌ترین مردمان روزگار، سقراط، را بوالفضولی بدطینت تصویر کند، دستمایه‌ی استهزای عوامش سازد، و مردمان را ترغیب کند که حکم به تبعید یا مرگش دهند ــ کاری که برخی کمدی‌های هجوآمیز آن روزگار، از جمله ابرهای آریستوفانس، کردند ــ یکّه می‌خورم و ترسش از هنر را می‌فهمم. از دیگرسو، وقتی به یاد می‌آورم که رمان کلبه‌ی عمو تام چطور مردمان را به رنج و ستمی که بر بردگان می‌رفت آگاه ساخت و موجی به راه انداخت که در تصویب قانون ضدّبرده‌داری در ایالات متّحده اثر کرد، از نو قوّت قلب می‌گیرم و دوباره با هنر از درِ آشتی درمی‌آیم. اگر هنر چنین تیغِ آخته و برّانی باشد، آیا نباید چاره‌ای کنیم که مباد زنگیانی مست، بی‌خبر، با آن بر جانمان بتازند؟ و آیا نبایست تمهیدی اندیشیم تا مگر ذهن و روانمان را به تیغِ تیزِ هنرمندانی از جنسِ طبیبان جان بسپاریم که بند از بندِ خرافات و جهل‌هایمان می‌گشایند؟

هنر توانِ آن را دارد که پریشان و مضطربمان سازد، دل‌آشوبه و تشویش به جانمان بیفکند، ما را در باورها و عقایدمان دستخوش شکّ و تردید کند، و اساساً دگرگونمان سازد. امّا، از دیگرسو، قدرتِ این را هم دارد که ما را در عقایدمان جازم‌تر سازد، آراممان کند، احساسی خوشایند در ما ایجاد کند، و آلاممان را تسکین دهد. به سبب همین توانایی‌های هنر بوده است که بسیاری از متفکّران، در طول تاریخ، دغدغه‌ی نقد اخلاقی آن را داشته‌اند (Gaut 2007: 1). به زعم ایشان، پدیده‌ای چنین شگرف و اثرگذار بر جان آدمی مستلزمِ ارزیابی و نقد اخلاقی است؛ تا، از این رهگذر، بتوان روندهای نامطلوبش را اصلاح کرد و بر قوّتِ اثرگذاریِ مثبتش افزود. باری، دیرزمانی است که این اندیشه با من است و گزینشِ موضوع این پایان‌نامه، یعنی نقد اخلاقی هنر، نیز از همین دلمشغولی نشأت می‌گیرد.

امّا نقد اخلاقی هنر، خود، بخشی از مبحث فراخ‌دامنه‌ترِ ربط‌ونسبت هنر و اخلاق است. یعنی نسبت میان ساحت اخلاقیِ حیات آدمی و ساحت زیبایی‌شناختیِ آن.

[و] نسبتِ میانِ هنر و اخلاق دیرپا و پیچیده است. در واقع، چنان پیچیده است که بهتر است از نسبت‌های میان هنر و اخلاق دم بزنیم، نه اینکه طوری سخن بگوییم که گویی تنها یک نسبت در اینجا برقرار است. از آنجایی که نخستین اخلاقیات قبیله‌ای و ارزش‌های نژادی از طریق ترانه‌ها، اشعار، رقص‌ها، روایات، و هنرهای بصریِ اجداد اوّلیّه‌مان بیان شده و اشاعه یافته‌اند، به احتمال بسیار، هنر و اخلاق، تقریباً در زمانی واحد، به عرصه‌ی فرهنگ وارد شده‌اند. مثلاً هومر، در ایلیاد، فضائل و رذائلِ انتقام را به یونانیان می‌آموخت(French 2001 : ch. 1). همچنین، بخش زیادی از هنر اوّلیّه محملی برای بیان و باور دینی‌ای بود که متضمّنِ آموزش مخاطبان در زمینه‌ی وظایف و آرمان‌های فرهنگشان بود، و، در عین حال، گاه آن‌ها را به نقد نیز می‌کشید، همان‌طور که مسیح در بسیاری از حکایت‌های اخلاقی‌اش در عهد جدید چنین می‌کند (Parker 1994: 48). (ص 40)[1]

با این همه، شاید بتوان، از منظری کلّی، نسبت‌های متصوّر میان هنر و اخلاق را به دو امر فروکاست: از منظر هنر در اخلاق نظر کردن، و از منظر اخلاق در هنر نظر کردن. اجمالاً، می‌توان گفت که از منظر هنر در اخلاق نگریستن همانا بیانِ اخلاق و آموزه‌های اخلاقی در قالب‌های هنری است، و از منظر اخلاق در هنر نگریستن عبارت است از بررسیِ هنر با سنجه‌ها و معیارهای اخلاقی. به بیانی دیگر، هنر به کارِ تعلیم‌وتربیت اخلاقی، خواه سلبی و خواه ایجابی، می‌آید و اخلاق به کارِ ارزیابی و نقد هنر، خواه سلبی و خواه ایجابی. در رمان جنایت و مکافات، که به عمیق‌ترین لایه‌های روان‌شناختی و اخلاقی فردِ درگیر در قتلی هولناک می‌پردازد و، از این رهگذر، ما را با وضع‌وحال قاتل بودن آشنا می‌سازد و، به نحوی، از آن برحذرمان می‌دارد (وجه سلبی)، یا در فیلم مردی برای تمام فصول[2]، که آموزه‌ی زندگیِ اصیل را در یکی از اسوه‌های اعلای آن، یعنی تامس مور، به مخاطبان می‌آموزد (وجه ایجابی)، در واقع، از منظر هنر در اخلاق نگریسته شده است؛ و هنگامی که با معیارهای اخلاقی به نقد فیلمی در ستایش فاشیسم هیتلری، مانند پیروزی اراده، می‌پردازیم و آن را، به دلیل جانبداریِ آشکارش از چنین دیدگاهی، مورد نکوهش قرار می‌دهیم (وجه سلبی)، یا وقتی که گزارش به خاک یونان[3]را، به خاطرِ بصیرت‌های اخلاقی عمیقش، می‌ستاییم، بواقع، از منظر اخلاق در هنر نظر کرده‌ایم (وجه ایجابی).

ولی باید اذعان کرد که اتّفاق نظر چندانی در این امر وجود ندارد و در خصوص نسبت میان هنر و اخلاق شکّ و شبهه‌های بسیار کرده‌اند و، دست‌کم در قلمرو فلسفه، همچنان مناقشه‌ها برپاست.

از سویی، از زمان افلاطون تا امروز، پاره‌ای از فیلسوفانْ اعتبارِ معرفتیِ هنر به مثابه‌ی منبعی برای تعلیم‌وتربیتِ اخلاقی را به هیچ گرفته‌اند و گفته‌اند که هنر چندان چیزی در چنته ندارد تا برای آموزش در باب حیاتِ اخلاقی عرضه کند. یعنی هنر ربطی به اخلاق ندارد. از دیگر سو، بسیاری از فیلسوفان، بویژه از قرن هجدهم به بعد، قائل شده‌اند به اینکه قلمرو هنر، ذاتاً، جدا و مستقلّ از قلمرو اخلاق است. بدین‌سان، نقدِ اخلاقی در ارزیابیِ آثار هنری در مقام آثار هنری نامربوط است. یا، به تعبیر دیگر، اخلاق، در حقیقت، ربطی به هنر ندارد. (ص 42)

یعنی در باب وجود ربط‌ونسبت میان هنر و اخلاق، عموماً، و در باب امکان یا عدم امکانِ نقد اخلاقی، خصوصاً، در تاریخ فکر و فرهنگ بشر، دو موضعگیری کلّی صورت گرفته است و دو اردوگاه بزرگ تشکیل شده است. اردوگاه اوّل جایگاه کسانی است که به ارتباط میان هنر و اخلاق قائلند و نقد اخلاقی را نیز ممکن و جایز می‌دانند؛ و اردوگاه دوم مربوط به آن‌هایی است که هیچ ارتباطی میان هنر و اخلاق نمی‌بینند و، به طریق اولی، نقد اخلاقی هنر را هم ناممکن می‌شمارند. به تعبیر ساده‌تر، موافقان و مخالفان ارتباط هنر با اخلاق و نیز نقد اخلاقی در برابر هم صف‌آرایی کرده‌اند. اگر بپذیریم که مهمّ‌ترین و مناقشه‌برانگیزترین مسأله در ربط‌ونسبت میان هنر و اخلاق مسأله‌ی نقد اخلاقیِ آثار هنری است، آنگاه می‌توانیم، در ادامه، بر مواضع موافقان و مخالفان نقد اخلاقی دقیق شویم و به بحث قوّت و ضعف ادّله‌ی ایشان آستین بگشاییم.

گویا آن بنیادی‌ترین پرسشی که صف‌آراییِ میان موافقان و مخالفان نقد اخلاقی را، به بهترین وجهی، آشکار می‌کند این باشد: آیا می‌توان از منظر اخلاق در هنر نظر کرد و با معیارهای اخلاقی به نقد هنر پرداخت یا نه؟ آنان که پاسخ مثبت به این پرسش می‌دهند لازم است در ذهن داشته باشند که برای توجیهِ این رأی، افزون بر ارائه‌ی ادّله‌ی خود، باید روشن سازند که اوّلاً سازوکارهای عملیِ نقد اخلاقی کدامند و چنین نقدی چگونه تحقّق می‌یابد؟ و ثانیاً چه ربط‌ونسبتی با آنچه ”نقد هنری“ می‌خوانیم دارد؟ یعنی ارزیابی‌های اخلاقی چه ارتباطی با ارزیابی‌های هنری دارند؟ اگر با یکدیگر متفاوتند، تفاوتشان در چیست؟ به لحاظ واقعگرایی[4] با یکدیگر متفاوتند، به لحاظ عینیّت[5]، یا به لحاظ نسبی بودن[6]؟ (Gaut 2009: 428)و کسانی که پاسخشان به پرسش مذکور منفی است و می‌گویند که نمی‌توان با معیارهای اخلاقی به نقد هنر همّت گماشت نیز باید، علاوه بر عرضه‌ی دلایل و شواهدی که این عدم امکان را توجیه می‌کنند، پاسخی درخور برای فهم عرفی در آستین داشته باشند که می‌گوید آثار هنری‌ای را که آشکارا از نظرگاهی اخلاقی دفاع می‌کنند می‌توان و حتّی لازم است که مورد نقد اخلاقی قرار داد. چراکه باید بدانند حتّی اگر دلایل قویّی هم در ردّ نقد اخلاقی داشته باشند امّا نتوانند جوابیّه‌ای مناسب به فهم عرفی بدهند و قانعش سازند، در عمل، باز هم فهم عرفی غالب خواهد آمد و نقد اخلاقی ساری و جاری خواهد بود، چون آدمیان، به گفته‌ی هیوم، بالمآل در زندگی بر طریقِ فهم عرفی مشی می‌کنند.

به نظر می‌رسد که فهم عرفی همواره جانبدار نقد اخلاقی هنر بوده است و چه بسا اگر فلسفه اشکالی بر این شیوه‌ی عمل وارد نمی‌آورد اصلاً دفاعی نیز از سوی مدافعان نقد اخلاقی صورت نمی‌گرفت.

بسیاری از تفکّرات رایجِ فلسفی درباره‌ی نقد اخلاقی هنرها در متن استدلال‌ها[ی مخالفان نقد اخلاقی] شکل گرفته است ــ خواه کوشش در جهتِ نشان دادنِ این معنی که استدلال‌های مذکور قابل‌تشکیکند و خواه کوشش در این جهت که می‌توان آن استدلال‌ها را منطقاً دور زد. (ص 84)

پس، آنچه موجبِ دفاعیّه‌پردازی از نقد اخلاقی شده اشکالاتی است که شکّاکان و منکرانِ این روند کرده‌اند. بر این اساس، خوب است نخست دلایلِ مخالفان را برشماریم و آنگاه پاسخ‌های موافقان را در دفاع از نقد اخلاقی بیاوریم ــ کاری که نوئل کرول در دو مقاله‌ی ”هنر و قلمرو اخلاق“ و ”هنر و نقد اخلاقی“ بدان اهتمام ورزیده است و ما هم با تمسّک بدان راه می‌جوییم.

 2. استدلال‌های اقامه شده در ردّ نقد اخلاقی و پاسخ بدان‌ها

به نظر می‌رسد مجموعه استدلال‌ها علیه نقد اخلاقی هنر را بتوان در ذیل پنج عنوان سازمان داد: استدلال هستی‌شناختی، استدلال‌های مبتنی بر خودآیینی‌گرایی، استدلال‌های معرفتی، استدلال ضدّپیامدگرایانه، و استدلال‌های مبتنی بر خودآیینی‌گراییِ معتدل. پس، در ادامه‌ی بحث، به طرحِ اشکالات مذکور بر نقد اخلاقی می‌پردازیم و، در خصوص هر اشکال، با تکیه بر آراء کرول، در مقام پاسخگویی برمی‌آییم.

 2-1. استدلال هستی‌شناختی و پاسخ بدان

استدلال هستی‌شناختی می‌گوید نقد اخلاقی آثار هنری اساساً یک خلطِ مقوله است. انسان‌ها و آثار هنری از دو مقوله‌ی هستی‌شناختیِ متفاوتند، اخلاق و قواعد اخلاقی شامل حال انسان‌ها می‌شوند، و آثار هنری انسان نیستند که بتوان مورد نقد اخلاقی قرارشان داد. همان‌طور که تفنگ‌ها و شمشیرهایی را که قلب و سینه‌ی انسان‌ها را دریده‌اند مورد نقد اخلاقی قرار نمی‌دهیم، معنا ندارد که آثار هنری را نیز به نقد اخلاقی بسپاریم.[7]

می‌توان اجزاء استدلال مورد نظر را به قرار زیر سازمان داد:

1. اگر بشود آثار هنری را مورد ارزیابیِ اخلاقی قرار داد، آنگاه، آن‌ها باید از آن نوع اشیائی باشند که بتوانند واجد خصوصیّات اخلاقی باشند، یعنی اشخاص یا موجوداتی شخص‌واره[8] که خصوصیّات ذهنیِ مربوطه شاملِ حالشان شود.

2. آثار هنری از آن نوع اشیائی نیستند که بتوانند واجد خصوصیّات اخلاقی باشند؛ آن‌ها اشخاص یا موجوداتی شخص‌واره نیستند که خصوصیّات ذهنیِ مربوطه شاملِ حالشان شود.

3. بنابراین، آثار هنری را نمی‌توان مورد ارزیابیِ اخلاقی قرار داد. (ص 64)

اگر مقدّمه‌ی اوّل را بپذیریم. این سؤال پیش می‌آید که آیا آثار هنری از آن دست اشیائی هستند که بتوانند واجد خصوصیّات ذهنی باشند. به نظر می‌رسد که بخش‌هایی از برخی آثار هنری، یعنی شخصیّت‌ها، از این نوعند. بعید است کسی تشکیک کند در اینکه می‌توان یاگو (در اتللوی شکسپیر) را فردی شریر دانست. و اگر در اینجا اشکال شود که، در ارزیابی اخلاقی، اثر مورد نقد قرار می‌گیرد، نه شخصیّت‌ها، باید گفت که رمان‌ها از طریق نظرگاه‌ها روایت می‌شوند. پس، وقتی می‌توان نظرگاه‌ها را مورد نقد اخلاقی قرار داد، چرا نظرگاه رمان‌ها را نتوان به ارزیابی اخلاقی سپرد؟

مثلاً، رمان حیوان رو به موتِ فیلیپ رات زنان را به طرز خاصّی توصیف می‌کند، یعنی به مثابه‌ی موجوداتی که، اوّلاً و بالذّات، و، در واقع، تقریباً به طور صِرْف و اسطوره‌ای، جنسی‌اند، و خوانندگان را ترغیب می‌کند که دیدگاهی مشابه نسبت به زنان اتّخاذ کنند. وانگهی، این نظرگاه یا به یک شخص تعلّق دارد (مؤلّف واقعی) یا به به شیئی شخص‌واره (مؤلّف ضمنی) یا، به احتمال بیشتر، به هر دو. و، البتّه، مؤلّف واقعی و/یا مؤلّف ضمنی موضوعی درخورِ اطلاقِ خصوصیّاتِ ذهنیِ مربوط به اِسنادهای اخلاقی است. (ص 64)

با این وصف، نقد اخلاقیِ نظرگاهِ مؤلّف کار نابجایی نیست و، از این حیث، اشکالی بر آن وارد نیست. یعنی می‌توان، با طیب خاطر، مدّعی شد:

جایی که نظرگاه [اثر] بصیرتِ اخلاقی فراهم آورد، به همان اندازه، می‌توان گفت که رمان اخلاقاً خوب است. جایی که رمان به شکلی غیرانعکاسی[9] بر ادراک اخلاقیِ ما سایه افکنَد، همان‌طور که مسلّماً حیوان رو به موت چنین می‌کند، به همان اندازه، می‌توان گفت که رمان اخلاقاً بد است. (ص 65)

در اینجا اصلاً خَلط مقوله‌ای رخ نداده است، چراکه نظرگاه‌ها ضرورتاً پیوسته به اشخاص (مؤلّفان واقعی) یا اشیاء شخص‌واره (مؤلّفان ضمنی) اند. بنابراین، به نظر می‌رسد که دست‌کم آن آثاری که نظرگاه دارند (و کم هم نیستند) از چنگ استدلال هستی‌شناختی می‌گریزند.

امّا ممکن است شکّاک به دو طریق بر این دفاعیّه اشکال کند. نخست اینکه بگوید وقتی به نقد نظرگاه مؤلّف واقعی می‌پردازید، درواقع‌، به نقد هنرمند پرداخته‌اید، نه اثر. و دوم اینکه ادّعا کند که مؤلّف ضمنی از آن نوع اشیائی نیست که بتوان محمول‌های اخلاقی را در موردش به کار برد و، از این جهت، نمی‌تواند موضوع نقد اخلاقی باشد. در پاسخ به اشکال نخست، باید گفت که نظرگاه ساخته‌ی هنرمند است و بخشی از اثر. پس وقتی به نقدِ نظرگاه می‌پردازیم، بواقع، به نقدِ بخشی از اثر همّت گماشته‌ایم. بعلاوه، ما حتّی در زندگی روزمرّه هم میان نظرگاه شخص و خود شخص تمایز قائل می‌شویم و آن‌ها را یکی نمی‌انگاریم. حال چگونه می‌توانیم در مورد هنرمند و نظرگاهش چنین تمایزی را قائل نشویم؟!

و در خصوص اشکال دوم باید گفت که وقتی می‌توان شخصیّت‌ها را مورد نقد اخلاقی قرار داد، مؤلّفان ضمنی را هم می‌توان به نقد سپرد. زیرا مؤلّف ضمنی، در واقع، شخصیّت، نقش، یا نقابی است که مؤلّف واقعی ابداع کرده است و، از این رو، هم جزئی از اثر است و هم نظرگاه دارد. پس، می‌توان به ارزیابیِ اخلاقیِ آن آستین گشاد.

اسکار وایلد مدّعی است که کتاب‌ها تنها ممکن است خوب یا بد نوشته شوند؛ آن‌ها اخلاقی یا غیراخلاقی[10] نیستند. ولی، از آنجایی که نوشتنْ متضمّنِ ساختن و بیان کردنِ نظرگاه‌هاست، می‌تواند قابلِ ارزیابی اخلاقی باشد. وانگهی، سَوای داستان‌های ادبی، انواع دیگری از آثار هنری نیز صاحبِ نظرگاهند. بدین‌سان، در بسیاری از موارد، فهم عُرفی چندان بیمی از استدلال هستی‌شناختیِ شکّاک ندارد. (ص 66)

 2-2. استدلال‌های مبتنی بر خودآیینی‌گرایی و پاسخ بدان‌ها

حرفِ خودآیینی‌گرایی این است که هنر و اخلاق دو قلمرو و ساحت کاملاً مستقلّ از یکدیگرند، با ارزش‌ها و هنجارهای خاصّ خودشان. بنابراین، نمی‌توان ارزش‌ها و هنجارهایی از یکی از این دو ساحت را در خصوص ساحت دیگر به کار بست (Bell 1914). یعنی همان‌قدر که داوری زیبایی‌شناختی در باب قتل و خیانت نابجا و ناموجّه است، داوری اخلاقیِ آثار هنری نیز بی‌وجه و ناروا است.

گفته می‌شود که آثار هنری محضِ خاطرِ خودشان ارزشمند هستند، نه به خاطر خدمتشان به اهداف و غایاتی پنهان، مانند روشنگری یا بهسازیِ اخلاقی. جانِ این سخن را می‌توان در شعارِ اسکار وایلد یافت که: ”چیزی از قبیل کتاب اخلاقی و غیراخلاقی وجود ندارد. کتاب‌ها یا خوب نوشته شده‌اند یا بد. همه‌ی آنچه می‌توان گفت همین است.“ (ص 84)

تبیین‌های جامعه‌شناختی‌ای چند در باب مقبولیّت عامّ یافتن این نظرگاه، که گاهی آن را ”اصالت زیبایی‌شناسی“ نیز می‌نامند، عرضه شده است، از جمله اینکه دیدگاه مذکور تمهیدِ دنیای هنر برای گریز از سانسور و ممیّزی بوده است، یا واکنشی نسبت به غلبه‌ی فرهنگ بورژواییِ کالامحورِ قرن نوزدهم. امّا استدلال‌هایی نیز در تأییدِ خودآیینی‌گرایی طرح شده که مستلزمِ تدقیق و تأمّل است. شاید بتوان مهمّ‌ترین دفاعیّه‌های خودآیینی‌گرایی را در سه امر خلاصه کرد: نخست استدلال مخرج مشترک است که می‌گوید معیار مناسب برای ارزیابی هنر باید معیاری باشد که بتوان در همه‌ی هنرها به کارش بست. امّا چون بیشتر هنرها ربطی به اخلاق ندارند، اخلاق معیار مناسبی برای نقد هنر نتواند بود.

بیشترِ موسیقی‌های ارکسترالِ بی‌کلام و بسیاری از طرح‌ها و تزئیناتِ انتزاعیِ تجسّمیْ هنر به شمار می‌آیند، امّا هیچ نظرگاه اخلاقی‌ای را ترویج نمی‌کنند و، بنابراین، قابلِ ارزیابی اخلاقی نیستند. اگر آن‌ها ارزشی داشته باشند، باید ارزششان غیر از ارزش اخلاقی باشد، و، در نتیجه، لازم است که برحسبِ معیارهایی غیر از معیارهای اخلاقی مورد ارزشیابی قرار گیرند. افزون بر این، هر آنچه را که ارزش هنری می‌دانیم باید چنان باشد که بتوان، بر طبق آن، هر اثر هنری‌ای را مورد ارزشیابی قرار داد. (ص 85)

استدلال دیگر، که مبتنی بر فکرت ”هنر برای هنر“ است، ادّعا می‌کند که هدفِ هنر خودِ هنر، یعنی ایجادِ تجربه‌ی زیبایی‌شناختی، است، نه چیز دیگری. و از آنجایی که هر امری، از جمله هنر، را باید بر اساس غایتش مورد ارزیابی قرار داد، نمی‌توان به ارزیابیِ اخلاقیِ هنر پرداخت.

و سه دیگر اینکه خودآیینی‌گرایان ما را به شهودهایی در دفاع از موضع خود ارجاع می‌دهند: اینکه هستند آثار هنریِ اخلاقاً خوبی که به لحاظ هنری زشت و ملال‌آورند، و هستند آثار هنریِ عالی‌ای که به لحاظ اخلاقی بد و ناشایستند.

اثر هنری، حتّی اگر از لحاظ اخلاقی بد هم باشد، ممکن است همچنان از لحاظ زیبایی‌شناختی خوب باشد، درست بدین جهت که خوبیِ اخلاقیْ کیفیّتِ زیبایی‌شناختی را تضمین نمی‌کند یا بدیِ زیبایی‌شناختی را غیرممکن نمی‌سازد. فیلمی که کارِ یک جواهردزدِ بی‌رحم را می‌ستاید همچنان می‌تواند از لحاظ زیبایی‌شناختی جذّاب باشد، در حالی که فیلمی که آموزه‌های یک اُسوه‌ی اخلاقی را می‌ستاید می‌تواند از لحاظ زیبایی‌شناختی ملال‌آور باشد. (ص 66)

و همه‌ی ترسِ خودآیینی‌گرایان از این است که ورودِ اخلاق و معیارهای اخلاقی به دنیای هنر بدانجا بینجامد که ارزش هنری، بالمآل، به ارزش اخلاقی فروکاسته شود و، از این رهگذر، بخشی از دنیای هنر نادیده انگاشته شود و به محاق رود.

حال، ببینیم که سخنان مذکور تا چه پایه قابل دفاعند و تا کجا در برابر نقدهای اخلاقگرایی تاب می‌آورند. نخست به استدلال مخرج مشترک بپردازیم که، به نظر، قویّ‌ترین ردّیّه‌ی خودآیینی‌گرایی بر نقد اخلاقی است. چنین می‌نماید که استدلال مذکور دو پیش‌فرض مهمّ دارد که مبنای همه‌ی بحثش است: اوّل اینکه بسیاری از هنرها ربط مستقیمی به اخلاق ندارند، و دوم اینکه باید معیار ارزش واحدی بر کلّ هنر حاکم باشد.

می‌توان، با پذیرش پیش‌فرض اوّل، گفت: از این سخن که بسیاری از هنرها ربط مستقیمی به اخلاق ندارند، به هیچ وجه، برنمی‌آید که هیچ هنری واجد بُعد اخلاقی نیست. یعنی درست است که بسیاری از هنرها دارای ابعاد و وجوه اخلاقی نیستند و، از این لحاظ، نقد اخلاقیِ آن‌ها کار نامعقولی است؛ امّا از این امر هرگز نمی‌توان نتیجه گرفت که آثار هنری‌ای که واجد وجوه اخلاقی باشند وجود ندارد.

برّندگی و سنگینیْ معیارهای مناسبی برای ارزیابیِ ساطورهای قصّابی‌اند، هرچند برّندگی و سنگینی معیارهای مناسبی برای هر نوع ابزارِ بریدن نیستند. در مورد کاردهای کَره‌بُری، آن‌ها بی‌ربط و نابجا هستند. می‌توان گفت که برّندگی و سنگینی معیارهای مناسبی برای همه‌ی ابزارهای بریدن نیستند. امّا از این سخن برنمی‌آید که آن‌ها معیارهای مناسبی برای انواع خاصّی از ابزارهای بریدن، یعنی ساطورهای قصّابی، نیستند.

به همین قیاس، انواع خاصّی از هنر ــ برای مثال، تراژدی‌های یونانی ــ واجدِ بُعدی اخلاقی، نه به نحوی عارضی بلکه به نحوی گوهری، اند. نویسندگانِ [این تراژدی‌ها] آثارشان را با این تلقّی می‌آفریدند و خوانندگان، با درکِ مقاصدِ نویسندگان، آن آثار را به خاطر دلالتِ اخلاقی‌شان می‌خواندند. قرارداد اجتماعیِ بنیادینی که مبنای مصرف و تولید بسیاری از انواع هنریِ ماست هنرمندان و مخاطبان را به‌یکسان به تمرکز بر دغدغه‌های اخلاقی ترغیب می‌کند. کاریکاتورهای گئورگه گروتس[11]، در سازواری با آن نوع هنری‌ای که در آن تحقّق می‌یابند، دلالت‌ها و اشارات اخلاقی‌ای دارند که واکنش‌هایی اخلاقی را برای مخاطبان تجویز می‌کنند. نقد اخلاقی، خواه ستایش‌آمیز باشد و خواه نباشد، برای این نوع هنر مناسب است، حتّی اگر در مورد کنسرتو گروسوی هندل[12] مناسب نباشد. (صص 3-92)

ولی در خصوص پیش‌فرض دومِ استدلال مخرج مشترک مبنی بر وجود معیار واحدی برای کلّ هنر که باید آثار هنری را با آن مورد ارزیابی و نقد قرار داد، به دو گونه می‌توان در مقام پاسخ برآمد. نخست اینکه بگوییم وجود معیاری جهانی و واحد برای همه‌ی هنرها، به هیچ روی، نمی‌تواند وجودِ معیارهایی موضعی و خاصّ برای برخی هنرها را منتفی سازد ــ هنرهایی که از قضا با معیار جهان‌شمولِ مذکور نیز، هر چه که باشد، سازگارند. یعنی چه بسا آثار هنری‌ای در کار باشند که از سویی، بر طبقِ معیاری جهانی و واحد برای کلّ هنر، هنر به شمار آیند و، از دیگر سو، دارای وجوه اخلاقی‌ای باشند که نقدِ اخلاقی آن‌ها را درخور ــ و حتَی ضروری ــ سازد. و دیگر اینکه اصلاً در وجودِ معیارِ جهان‌شمولِ کذایی شکّ و شبهه کنیم. یعنی اینکه بپرسیم گروه موسیقی راکِ سکس پیستولز، اهرام مصر، و دختر خفتهی رامبرانت چه ارزش‌ومعنای مشترکی دارند که بتوان بر مبنای آن به داوریِ این آثار نشست؟ اساساً چرا باید بپذیریم که معیار ارزیابیِ جهانی و واحدی در میان هست که می‌توان آن را در همه‌ی هنرها به کار زد؟

در اینجا، ممکن است ذاتگرایی به مددِ استدلال مخرج مشترک بیاید و مدّعی شود که معیار مذکور همانا ظرفیّتِ اثر هنری برای ارتقاء تجربه‌ی زیبایی‌شناختی است. ولی ظاهراً خودِ این پیشنهاد هم پیشنهادی فیصله‌بخش نیست و، در عوض، به مناقشات دامن می‌زند. چراکه متعاقباً این پرسش را به ذهن متبادر می‌کند که تجربه‌ی زیبایی‌شناختی چیست؟ اگر خودآیینی‌گرا بگوید که تجربه‌ی زیبایی‌شناختی تجربه‌ی یک صورتِ معنادار[13] است،

آنگاه تجربه‌ی مذکور به دردِ آن نخواهد خورد که یک معیار ارزیابیِ جهانی باشد، زیرا هنری در میان هست، البتّه اگر آن را نوعی هنر بدانیم، که طرّاحی شده تا چنین تجربه‌هایی را مانع شود. مسلّماً ʺ33:ʹ4ی جان کِیج[14] می‌خواهد دریافتِ آن چیزی را که (به نحوی نه چندان روشنگرانه) ”صورت معنادار“ نام گرفته در هم بریزد و براندازد. (ص 93)

اگر این طریق را در پیش گیرد که تجربه‌ی مذکور را هر تجربه‌ی زیبایی‌شناختی‌ای بداند که به خاطر خودش ارزشمند است و، از این رهگذر، معیار ارزیابیِ واحد هنر را ظرفیّتِ در نظر گرفته شده برای ایجاد آن تجربه فرض کند، آنگاه باید گفت که

این معیار هم معیارِ جهان‌شمولِ قابل‌اطلاق به همه‌ی هنرها نیست، چون پاره‌ای از هنرها با ظرفیّتِ در نظر گرفته شده و مقرّر برای ایجاد تجربه‌های زیبایی‌شناختی‌ای که به خاطر خودشان ارزشمند باشند آفریده نشده‌اند. مثلاً، غرض از تصاویر شیاطین در قبیله‌ها ترساندن و تاراندن متجاوزان است، نه جذب ایشان با تجربه‌های لذّتبخشی که به خاطر خودشان ارزشمندند. (ص 94)

و اگر، برای اجتناب از مثال‌های نقضی از این دست، این شرط را فروبگذارند که آثار هنری قرار است تجربه‌ی زیبایی‌شناختی ببخشند و بگویند که صرفاً لازم است که این آثار تجربه‌ی زیبایی‌شناختی ببخشند، آنگاه ایشان آن معیاری برای ارزش را که منحصر به هنر باشد از کف می‌دهند، چون، علی الادّعا، آبشارها و پرنده‌های آوازخوان هم آن نوع تجربه‌ای را که ایشان از آن دم می‌زنند می‌بخشند.

بدین‌سان، به نظر می‌رسد که خودآیینی‌گرایی تاکنون نتوانسته معیار جهانی‌ و واحدی عرضه کند که قابل اطلاق به همه‌ی هنرها باشد و، از این رو، اخلاقگرا می‌تواند همچنان با معیارهای اخلاقی به نقد آن دسته از آثار هنری که واجد وجوهی اخلاقی‌اند بپردازد.

امّا استدلالِ دیگرِ خودآیینی‌گرا مبتنی بر این دعوی است که هدفِ هنر خودِ هنر است، نه چیزی دیگر، و حال آنکه، با نظری به تاریخ هنر، تصدیق می‌کنیم که هدف و غایتی که بسیاری از شاهکارهای هنری برای تحقّق بخشیدنِ بدان ساخته شده‌اند صرفِ آفرینشِ هنری (یعنی خلقِ صورت‌های جذّاب و/یا بهجتِ زیبایی‌شناختی[15]) نیست.

غرض از حجّاری‌های چشمگیرِ معابد بوداییِ اِلورا ذکرِ رویدادهای مهمّ زندگی گوتاما [بودا] و قادر ساختنِ سالکان به یادآوریِ دلالت‌ومعنای آن‌هاست. در این موارد، ”هدف هنر“ دینی و اخلاقی است. در واقع، خیال‌پردازیِ صوری در این طرح‌ها به خودیِ خود هدف نیست، بلکه در خدمت این هدف است که تمرکز بر پیام بودا را تسهیل کند. (ص 95)

[1] زین پس، هر گاه، برای ارجاع، فقط شماره‌ی صفحه ذکر شد، مرادمان ارجاع به صفحات همین پایان‌نامه است.

[2] فیلمی تراژیک (1966)، به کارگردانی فرد زینه‌مان، که به ماجرای پایمردی قهرمانانه‌ی قاضی تامس مور بر عقیده‌اش در برابر هنری ششم، پادشان انگلستان، می‌پردازد.

[3] شاهکارِ نیکوس کازانتزاکیس، که شرح هنرمندانه‌ای از سفرهای نویسنده است و، به تعبیری، گزارش سیر تحوّل فکری وی.

[4] realism

[5] objectivity

[6] relativity

[7] عموماً اسکار وایلد را نماینده‌ی این طرز تلقّی دانسته‌اند. بنگرید به: Devereaux 2001.

[8]person-like

[9] unreflexively

[10] در سرتاسر پایان‌نامه، مرادم از ”غیراخلاقی“ همان ”خلاف اخلاق“ است.

[11]George Grosz، نقّاش آلمانی (1959ـ1893)، که بیشتر به خاطر کاریکاتورهایش مشهور است.

[12] تنظیم جدیدی از کنسرتو گروسوی جرج فردریک هندل (George Frideric Handel)، موسیقیدان و نوازنده‌ی آلمانی‌ـ‌انگلیسیِ عصر باروک (1759ـ1685)، که، در گرامیداشت وی، توسّط پائولو بزنوویو اجرا شد.

[13]significant form

[14]John Cage، آهنگساز، نویسنده، و نظریّه‌پرداز آمریکایی (1992ـ1912)، در مشهورترین اثرش، یعنی ʺ33:ʹ4، از نوازندگان خواست که به مدّت چهار دقیقه و سی‌وسه ثانیه، بدون نواختنِ حتّی یک نُت، در برابر مخاطبان بنشینند و، از این رهگذر، ایشان را به شنیدن صداهای داخل سالن دعوت کنند.

[15]aesthetic delight


مبلغ واقعی 51,840 تومان    25% تخفیف    مبلغ قابل پرداخت 38,880 تومان

توجه: پس از خرید فایل، لینک دانلود بصورت خودکار در اختیار شما قرار می گیرد و همچنین لینک دانلود به ایمیل شما ارسال می شود. درصورت وجود مشکل می توانید از بخش تماس با ما ی همین فروشگاه اطلاع رسانی نمایید.

Captcha
پشتیبانی خرید

برای مشاهده ضمانت خرید روی آن کلیک نمایید

  انتشار : ۸ اسفند ۱۳۹۶               تعداد بازدید : 102

برچسب های مهم

دیدگاه های کاربران (0)

کسب درآمد اینترنتی 300000 تومان در خانه در کمتر از 30

کسب درآمد اینترنتی 300000 تومان در خانه در کمتر از 30

این محصول آپدیت شد تاریخ 1397/01/27 بسم الله الرحمن الرحیم سلام در دنیای اینترنت خیلی از آدم ها هستند که دوست دارند کسب درآمد کنند و به خیلی چیزها و ایده ها فکر میکنند . همه ما دوست داریم در کمترین زمان بهترین درآمد را داشته باشیم مثلا یک فرد به طور میانگین اگر 12 ساعت کارکند و ...

کسب درامداز اینترنت ماهیانه 8میلیون تومان

کسب درامداز اینترنت ماهیانه 8میلیون تومان

پکیج کسب درآمداسان از اینترنت اپدیت جدید 15 اردیبهشت 1397 مناسب برای تمامی افرادباهرسن ودانشی این فرصت هرگز تکرار نمیشود عجله کنید تضمین100%بازگشت وجه درصورت عدم کسب این مبلغ هدیه ویژه پس از خرید این محصول: 1.نرم افزار کی به وای فای وصله نرم افزاری برای ...

اد ممبر بینهایت ( افزایش ممبر(اعضای) کانال،ربات و

اد ممبر بینهایت ( افزایش ممبر(اعضای) کانال،ربات و

-اد ممبر بینهایت- {افزایش ممبر(اعضای) کانال،ربات و گروه تلگرام و...} Addmember نسخه ویژه(VIP) تمامی و کامل ترین نرم افزار های افزایش ممبر واقعی و فیک و آموزش های آن، که در اینترنت و بازار به قیمت های بالا به فروش می رسد را یک جا و مرتب و منظم به همراه راهنما در هر بخش، با قیمتی کم در ...

نرم افزار برنامه ساز اندروید نسخه طلایی

نرم افزار برنامه ساز اندروید نسخه طلایی

نرم افزار برنامه ساز اندروید نسخه طلایی و بدون نیاز به ارتقا توجه :مشکل امضا با کلید دیباگ دراین نسخه کاملا رفع شده و برنامه ها به بازار ارسال می شوند اگر به این مشکل برخوردید ما 10برابر پولتان را پس میدهیم. این نرم افزار بر روی اندروید قابل نصب میباشد 100% مورد تایید ...

افزایش قد با متد گرو تالر داینامیک

افزایش قد با متد گرو تالر داینامیک

بلند قامت بودن یک امتیاز بزرگ برای شماست! سلام بیتا بیات هستم کارشناس فیزیولوژی ورزشی،لازم دانستم قبل از این که شما با روش گرو تالر داینامیک آشنا شوید چند تا نکته رو صادقانه خدمتتان عرض کنم همانطور که تو اینستاگرام(khosh.andam@)نوشتم خیلی اتفاقی با این متد آشنا ...

مجموعه ی آموزش تعمیر لامپ کم مصرف (از مبتدی تا

مجموعه ی آموزش تعمیر لامپ کم مصرف (از مبتدی تا

کتاب آموزش تعمیر لامپ کم مصرف همانطور كه مي دانيد لامپ هاي كم مصرف بعد از مدتي ديگر روشن نمي شوند و نياز به تعمير دارند در بيشتر اين موارد مي توان با ساده ترين وسايل لامپ را در منزل تعمير كرد این مجموعه دارای 5 کتاب است که در آن نحوه عملکرد و روش های عیب یابی لامپ کم ...

تمامی نرم افزار های اددممبر واقعی و فیک

تمامی نرم افزار های اددممبر واقعی و فیک

تمامی و کامل ترین نرم افزار های افزایش ممبر واقعی وفیک را یک جادریافت کنیدهرکدام از این نرم افزار ها در اینترنت و کافه بازاربه قیمت خیلی بالایی بفروش میرسند. نکته: پورسانت بازاریابی این محصول 60% است نسخه ی 100%تست شده با توجه به فیلترینگ تلگرام 15 اردیبهشت ...

کتاب افزایش ممبر کانال تلگرام

کتاب افزایش ممبر کانال تلگرام

افزایش اعضای کانال تلگرام ، مهمترین دغدغه صاحبان کانال در این شبکه اجتماعی موبایلی است.در این مطلب موثرترین روش های افزایش اعضای کانال تلگرام را به شما آموزش خواهیم داد. در ابتدا ذکر این نکته لازم به نظر می رسد که افزایش اعضای کانال تلگرام ( Telegram ) با روش های غیر معمول ...

مجموعه -صفر تا صد راه اندازی کارگاه جوراب

نام محصول: مجموعه صفرتاصد راه اندازی کارگاه جوراب بافی تهیه کننده: دوران راهبی انتشار: وبسایت بچه‌های نساجی دانشگاه یزد فرمت محصول: کتاب الکترونیکی(PDF) + ویدئو MP4 قابل پخش در: موبایل، تبلت، کامپیوتر و ... مخاطب این بسته آموزشی: تمام افراد مبتدی که حداقل سرمایه ...

دانلود کتاب آموزش خوشنویسی با قلم و خودکار همراه

دانلود کتاب آموزش خوشنویسی با قلم و خودکار همراه

محتوای این مجموعه کامل آموزش خوشنویسی: 1- آموزش خوشنویسی با خودکار 2-سرمشق های خوشنویسی 3- آموزش خط تحریری 4-آداب خوش نویسی فايده اول خوشنويسی: كه روحي و دروني است ٬رويت خط زيبا موجب بهجت روحي و حظ معنوي مي شود و البته بهره معنوي خوشنويس مضاعف و مبتدا است و آثار و بركاتي ...

چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان

چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان

کتاب چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان کتاب چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان خیلی از وقت ها دوست داشته اید شخص و یا همسر خود را عشق خود نمایید. عاشق شدن به تمام معنا، طوری که هیچ کسی را به اندازه شما دوست نداشته باشد شما را کامل قبول ...

دانلود کتاب آموزش ساخت انواع کابینت مدرن MDF

دانلود کتاب آموزش ساخت انواع کابینت مدرن MDF

نوع فایل:PDF زبان:فارسی حجم فایل:18KB در چند دهه اخیر با توجه به افزایش رشد آپارتمان سازی ، تعداد متقاضیان ساخت کابینت نیز افزایش پیدا کرد و با توجه به تغییر ماهیت کابینت ها از فلزی به MDF و تمایل به تغییر مکرر دکوراسیون آشپزخانه از سوی خانواده ها ، کابینت سازی نیز در میان مشاغل ...

آموزش برنامه نویسی آردوینو

آموزش برنامه نویسی آردوینو

معرفی آردوینو : آردوینو یکی از معروف ترین platform های متن باز است که روی برد های خود از میکروکنترلر های AVR و ARM شرکت atmel استفاده کرده است . هدف اردوینو استفاده از مدار چاپی واحد بود که توانست باعث شود توزیع دهنگان این platform باهم به اشتراک گذاری کد ها و شماتیک پروژه ی ...

دانلود پکیج درآمدزایی 400هزارتومن ناچیز در 40دقیقه

دانلود پکیج درآمدزایی 400هزارتومن ناچیز در 40دقیقه

برای درآمدزایی فوق العاده، فقط توضیحات زیر را تا انتها بخوانید. ما درآمد شما را تضمین می کنیم. واقعا ده میلیون تومن درآمد ماهیانه هیچ چیز خاصی نیست. اینقد واسه خودتون بزرگ و دست نیافتنیش نکنین دوستان من، اگه به ضمیرناخودآگاه خودتون القا کردین که اون بزرگه و شما ...

تماس و پیامک ناشناس و رایگان با شماره

تماس و پیامک ناشناس و رایگان با شماره

برنامه تماس و ارسال پیام رایگان به دیگران با شماره ناشناس به صورت کاملا رایگان بدون نیاز به روت به وسیله این برنامه میتوانید با شماره دلخواه خود به دیگران زنگ بزنید. یعنی زمانی که شما با دیگران تماس می گیرید شماره دلخواهی که شما در برنامه وارد کرده اید برای شخصی که ...

کسب و کار اینترنتی در منزل

کسب و کار اینترنتی در منزل

کسب درآمد میلیونی اینترنتی و تضمینی در منزل جدید ترین و مطمئن ترین روش کسب درآمد در سال 1394 تعهد و ضمانت ما : در عرض فقط یک ساعت اول کسب درآمد نمایید بعد از درآمد آن این مجموعه را خریداری نمایید می دانیم همه ما از مطالب تبلیغاتی و الکی که در مورد کسب و کار اینترنتی است خسته ...

اینترنت رایگان همراه اول و ایرانسل !!!!!

اینترنت رایگان همراه اول و ایرانسل !!!!!

vipbike.ir توجه توجه روش هایی که کاملا قانونی هستند اما جایی آن ها را پیدا نمیکیند این روش ها بسیار ساده و کاربردی هستند و تنها با طی مراحلی ساده شما می توانید در کم تر از دو دقیقه حداقل ۱ گیگ اینترنت رایگان همراه اول و ۱۴ گیگ اینترنت رایگان ایرانسل دریافت ...

ردیاب شماره موبایل افراد رو نقشه بدن نیاز به Gps

ردیاب شماره موبایل افراد رو نقشه بدن نیاز به Gps

- ردیاب شماره موبایل افراد رو نقشه بدن نیاز به Gps ردیابی و کنترل از از راه دور ، با وارد کردن شماره موبایل نرم افزار ردیاب شماره موبایل کاملا ایرانی و فارسی بدون نیاز به فعال بودن GPS گوشی شما و طرف مقابل با استفاده از این نرم افزار ردیاب شماره موبایل فرزندان و افراد ...

اپلیکیشن سامانه مخابرات همراه

اپلیکیشن سامانه مخابرات همراه

اپلیکیشن فوق العاده و کم یاب سامانه مخابرات با امکانات زیر که گویای محتواست قابلیت استعلام شماره موبایل قابلیت کشف مزاحم تلفنی قابلیت دریافت ریز مکالمات مشترکین تلفن همراه مشترکین حقوقی مشترکین تلفن ثابت پیش شماره ها ...

مجموعه -صفر تا صد راه اندازی کارگاه جوراب

مجموعه -صفر تا صد راه اندازی کارگاه جوراب

نام محصول: مجموعه صفرتاصد راه اندازی کارگاه جوراب بافی تهیه کننده: دوران راهبی انتشار: وبسایت بچه‌های نساجی دانشگاه یزد فرمت محصول: کتاب الکترونیکی(PDF) + ویدئو MP4 قابل پخش در: موبایل، تبلت، کامپیوتر و ... مخاطب این بسته آموزشی: تمام افراد مبتدی که حداقل سرمایه 5 میلیونی ...

آموزش کسب درآمد از اینترنت

آموزش کسب درآمد از اینترنت

آیا می دانید؟ یک راز مهم در مورد سایت های کسب درآمد از اینترنت که ممکن است ندانید. می دانید چرا سایت های مختلفی که دیده اید نتوانسته اند به شما کمک کنند کسب درآمد کنید؟حقیقت این است که اکثر این سایت های آموزشی برای کسب درآمد در اینترنت توسط ...

نسخه خطی اشعار و پیشگویی های شاه نعمت الله ولی

نسخه خطی اشعار و پیشگویی های شاه نعمت الله ولی

شاه نعمت‌الله ولی نسخه خطی اشعار و پیشگویی های شاه نعمت الله ولی پر فروشترین کتاب نسخه خطی با بیش از 2000000 فروش تا کنون به دليل استقبال بي نظيز شما كاربران گرامي نسخه خطي فوق فقط تا پايان اسفند ماه با 20% تخفيف به فروش مي رسد و بعد از آن به قیمت ...

کسب درآمد 650میلیون تومانی در یک روز کاملا تست

کسب درآمد 650میلیون تومانی در یک روز کاملا تست

این روزها با توجه به شرایط نامناسب اقتصادی کشور، کسب درآمد برای خیلی از افراد جامعه بسیار دشوار است. بسیاری از افراد به امید اینکه در آینده بتوانند یک شغل کارمندی داشته باشند به سختی درس می خوانند و عده ای دیگر که نتوانند درس بخوانند نیز راه های دیگری را انتخاب می کنند. ...

رساله کارشناسی ارشد معماری با عنوان «طراحی

رساله کارشناسی ارشد معماری با عنوان «طراحی

رساله کارشناسی ارشد معماری با عنوان «طراحی مجموعه مسکونی با رویکرد ارتقاء تعاملات اجتماعی» (فایل word قابل ویرایش) این پروژه توسط گروه معماری تلار تهیه شده است. از این بابت مشابه آن در وب وجود ندارد. رساله در 157 صفحه تنظمیم شده و دارای 77 منبع است. متن مطابق ...

نرم افزار افزایش بازدید سایت و وبلاگ

نرم افزار افزایش بازدید سایت و وبلاگ

▼ توجه توجه ▼ شما می توانید این نرم افزار را به صورت رایگان از سایت ما دانلود نمایید: app.alosite.net نرم افزار افزایش بازدید سایت نرم افزاری است جهت بالا بردن بازدید سایت یا وبلاگ با ایپی های متفاوت شما میتوانید به جای خرید بازدید از سایت ها از نرم افزار بازدید استفاده کنید ...

کتاب « الفبای جامع ثروت و ثروتمندشدن » برای

کتاب « الفبای جامع ثروت و ثروتمندشدن » برای

قوانین ثروتمند شدن چیست؟ ذهن ثروتمندان چگونه کار می کند؟ وجود ثروت ساز چگونه وجودی است؟ چرا بعضی افراد با اینکه سخت کار می کنند هیچ وقت پولدار نمیشوند؟ ذهن فقرا با ذهن ثروتمندان چه تفاوتی دارد؟ نوع مشاغل ثروتمند شدن شما کدام است؟ چرا اکثر مردم از پیشرفت و بهبود ...

سوال عملی ICDL 2 همراه با جواب - ( سری اول )

سوال عملی ICDL 2 همراه با جواب - ( سری اول )

سوالات عملی ICDL2 همراه با جواب (ویندوز - اینترنت و ایمیل ) تعداد فایل : 7 نوع فایل : Pdf ...

آموزش تله کینزی در دو روز

آموزش تله کینزی در دو روز

فقط در 2 روز...! با سلام. در این کتاب آموزش کامل تله کینزی را بصورت خیلی ساده و روان در اختیار شما قرار دادیم که هرکسی حتی در مبتدی ترین سطح میتواند تله کینزی را در کمترین زمان ممکن یاد بگیرد. آموزش هایی که داده شده همراه با تصویر میباشند و باعث یاد گیری بهتر شما عزیزان ...

خلاصه کتاب وسؤالات تستي کتاب تفسیر قرآن کریم -

خلاصه کتاب وسؤالات تستي کتاب تفسیر قرآن کریم -

مجموعه سؤالات تستي كتاب تفسیر قرآن کریم (آیات برگزیده) (ويراست دوم، نشر معارف) مشتمل بر 600 سؤال. 2 جزوه و خلاصه درس (تفسیر قرآن کریم(آیات برگزیده) فایل pdfکتاب حجم فایل:20kb گردآورنده این فایل وب سایت نسیم بوک ...

دانلود فیلم های آموزش رانندگی با ماشین

دانلود فیلم های آموزش رانندگی با ماشین

آموزش رانندگي به زبان فارسي آموزشي كاملا فارسي و صد در صد اورجينال آيا مي خواهيد تمام فوت و فن رانندگي را به طور كامل بدانيد؟ آيا مخواهيد تنها با يكبار امتحان رانندگي قبول شويد؟ آيا چندين بار تست رانندگي داده و قبول نشده ايد؟ بهترين روش آموزش رانندگي در منزل ...


مطالب تصادفی

  • استفاده از نشاسته اصلاح شده هیدروکسی پروپیل دی استارچ فسفات به عنوان جایگزین روغن در سس مایونز  ....
  • استفاده از عصاره برگ زیتون به جای آنتی اکسیدان ها و نگهدارنده های سنتزی در سس مایونز و ارزیابی تغییرات فیزیکوشیمیایی .....
  • استخراج لیکوپن از ضایعات گوجه فرنگی.....
  • استخراج پلی ساکارید از برگ گیاه هفت کول و بررسی فعالیت ضد اکسایشی و ضد میکروبی آن....
  • استخراج پروتئین از کنجاله آفتابگردان و بررسی ویژگی‌های عملکردی آن....

بندرعباس

فروشگاه فایل های دیجیتالی کمیاب