تماس با ما

فید خبر خوان

نقشه سایت

فروشگاه فایل های دیجیتالی کمیاب

فروشگاه فایل های دیجیتالی کمیاب


اگر به یک وب سایت یا فروشگاه رایگان با فضای نامحدود و امکانات فراوان نیاز دارید بی درنگ دکمه زیر را کلیک نمایید.

ایجاد وب سایت یا
فروشگاه حرفه ای رایگان

دسته بندی سایت

محبوب ترین ها

پرفروش ترین ها

پر فروش ترین های فورکیا


پر بازدید ترین های فورکیا

برچسب های مهم

پیوند ها

اشتراک در خبرنامه

جهت عضویت در خبرنامه لطفا ایمیل خود را ثبت نمائید

Captcha

آمار بازدید

  • بازدید امروز : 4591
  • بازدید دیروز : 5732
  • بازدید کل : 1179611

هنر و زیبایی از نگاه لویی آلتوسر.....


هنر و زیبایی از نگاه لویی آلتوسر.....

چکیده

الف. موضوع و طرح مسئله (اهمیت موضوع و هدف):نسبت میان هنر و ایدئولوژی همواره کانون توجه مطالعات مارکسیستی هنر بوده است. درک این مسئله که هنر چه جایگاهی در نظام اجتماعی دارد؟ و چه ویژگی و کیفیتی در هنر آن را از موضع فردی هنرمند به روابط پیچیده­ی اجتماع می­کشاند؟، چالش تمام گفتمان­هایی است که حول تولید اجتماعی هنر گرد آمده­اند. زیبایی هنری در تفکر مارکسیسم ارتباط عمیقی با شرایط تولید، بازتولید، مصرف و بازار تولید و مصرف دارد. مقوله­ی زیبایی را ذهنیت هنرمند و مخاطب تعریف نمی­کند، بلکه در چارچوب ایدئولوژی حاکم تعریف می­شود. شیوه­ی تولید و ایدئولوژی مربوط به طبقه­ی حاکم که شیوه­ی تولید را در دست دارد، تعیین­کننده­ی سبک­ها و سلیقه­های هنری در هر دوره­ای است. این مجموعه روابط میان هنر و ایدئولوژی و اقتصاد در یک کلیت مارکسیستی، نظام اجتماعی نامیده می­شود. نظام اجتماعی دربردارنده­ی مناسبات تولیدی است که مارکس در ماتریالیسم تاریخی آن را به دو بخش زیربنا و روبنا تقسیم کرد. روبنای حقوقی، سیاسی، فرهنگی و ... بر زیربنای عظیم اقتصادی استوار است. بنابراین هر گونه تحول و تکاملی در زیربنا منجر به تکامل و تحول در روبنا خواهد شد. تعیین­کنندگی در تفکر مارکس دشواری­های بسیاری برای تفکر مارکسیسم فراهم کرده است. اما به دلیل کثرت و گوناگونی نوشته­های مارکس در طول دوران زندگی­اش، گرایش­های متفاوتی در بستر مارکسیسم شکل گرفت که بر اساس نوشته­های او در دوره­های مختلف تفکرش، تفاسیر متفاوتی را از اندیشه­ی مارکس ارائه کردند. مفاهیم و تعاریفی چون هنر به مثابه کالا، ایده ی هنر به مثابه موقعیت، فعالیت اشتراکی هنر، هنر به مثابه ایدئولوژی، زیبایی­شناسی کردن سیاست، تکثیر و بازتولید مکانیکی هنر، هنر به عنوان فاصله­ی انتقادی با ایدئولوژی همگی مفاهیمی هستند که در تعابیر گوناگون منتقدان مارکسیست از هنر تدوین شده­اند. نظریه­ی هنر و تحلیل هنری در مارکسیسم از تفاسیر بسیار ساده و پیش پا افتاده­ای

چون هنر به عنوان ایدئولوژی تا هنر محمل تناقضات ایدئولوژیک را شامل می­شود. تقریباً اکثر این نظریه­ها در رابطه با ایدئولوژی بیان می­شوند. چرا که ایدئولوژی یک مقوله­ی برناگذشتنی در اندیشه­ی مارکس بود. وی تفکر خود را در ایدئولوژی آلمانی از تمام ایدئولوژی­ها و اندیشه­های انتزاعی دیگر فلاسفه جدا کرد و علم تاریخ را بنیان نهاد. از این رو در تحلیل­های مارکسیستی، ایدئولوژی موقعیتی محوری دارد. هنر محصولی اجتماعی است، بنابراین جدا از ایدئولوژی نیست.

یکی از موثرترین و ارزشمند­ترین دیدگاه­ها درباره­ی ایدئولوژی، دیدگاه پیر لوئی آلتوسر، فیلسوف مارکسیست فرانسوی است. بر اساس خوانش آلتوسر از مارکس، بر خلاف آنچه مارکس در ایدئولوژی آلمانی می­گوید، ایدئولوژی صرفاً مجموعه­ای از توهمات نیست. بلکه آلتوسر در دو مقاله­ی مارکسیسم و اومانیسم و ایدئولوژی و دستگاه­هایایدئولوژیک دولت، ایدئولوژی را نظامی از بازنمایی­ها می­داند. این بازنمایی­­ها شامل تصاویر، سخن­ها، روایت­ها و اسطوره­هایی است که به مناسبات زیستی و زندگی اجتماعی مردم مربوط می­باشند. اما آن چه در ایدئولوژی بازنموده می­شود، نظام مناسبات واقعی حاکم بر هستی افراد نیست. بلکه تصویر مناسبات خیالی افراد با آن با مناسبات واقعی زندگی اجتماعی است. به عبارت دیگر ایدئولوژی هم رابطه­ی واقعی و هم رابطه ی خیالی با جهان است. واقعی از این جهت که مردم از طریق ایدئولوژی رابطه­ی خود را با مناسبات حاکم بر شرایط وجودی خویش را به طور واقعی و ملموس زندگی می­کنند. و خیالی از این جهت که ایدئولوژی مانع از درک کامل این شرایط وجودی و چگونگی ساخته­شدن اجتماعی زیست مردم در چارچوب آن می­گردد. آلتوسر ایدئولوژی را نظام بازنمایی غلط می­داند که نه اندیشه­هایی است که در مغز مردم وجود دارند، و نه در سطح بالاتر بیان مناسبات مادی واقعی، بلکه شرط لازم برای عمل در چارچوب شکل­بندی اجتماعی است. آلتوسر معتقد است که این بازنمایی نادرست از راه­های مختلفی چون زبان، ادبیات و هنر و ... انجام می­شود و ابزار اصلی جامعه­ی سرمایه­داری برای نگه داشتن روابط نابرابر طبقاتی است. خیالی و واقعی بودن ایدئولوژی، رابطه­ی دو سویه­ای است که آلتوسر با بازگشت به آراء فروید درباره­ی تحلیل دستگاه روانی، ارائه کرده است. تفکر فروید همه دستگاه روانی انسان را به صورت دو سویه معرفی می­کند. مهر و کین، عشق و نفرت، نفی و تایید، خواستن و نخواستن، دوستی و دشمنی و به طور کلی هست و نیست. بنابراین ایدئولوژی از دیدگاه آلتوسر به عنوان مقوله­ای که ارتباط نظری با تحلیل رویا از دیدگاه فروید دارد، مفهومی دو سویه است. سازنده مخرّب.

از نظر آلتوسر تفکر انتقادی در هنر به دنبال یافتن تناسبات نظم و هارمونی و ذائقه­ی زیبایی­شناسی و ذوق و تجربه­ی زیبایی­شناسانه نیست، بلکه با تفکر انتقادی نظم و هارمونی را از زاویه­ی ارتباط با ایدئولوژی تحلیل می­کند. نظم و هارمونی هنری، نظم ایدئولوژیک است. هنر از دیدگاه آلتوسر ایدئولوژی نیست- بر خلاف دیدگاه مارکسیسم راست کیش- بلکه درون ایدئولوژی است. از ایدئولوژی فاصله می­گیرد و رابطه­ی انتقادی با آن برقرار می­کند. و این رابطه ناخودآگاه است. چرا که هنرها گاه نمی­دانند که محمل تضادها و تناقضاتایدئولوژیک هستند. مثال بالزاک و تولستوی از نظر مارکس، و تولستوی از دیدگاه لنین، که آلتوسر به هر دوی آن­ها در تحلیل هنر و ایدئولوژی اشاره می­کند، گویای این امر است. بالزاک برای حفظ ارزش های بورژوایی زمانه­ی خود دست آثاری پدید آورده است که بیانگر تناقضات و امیال سلطنت طلبانه و شهوت پرستانه­ی زمانه­اش است. مهمترین ویژگی تفکر آلتوسر در رابطه با هنر در این است که او هنر را از دو تعریف مطلق و تعیین­کننده رهایی بخشید. از دیدگاه او هر نوع هنری ترکیب پیچیده­ای از عوامل مختلف اجتماعی، از هنرمند گرفته تا شرایط اجتماعی، اقتصادی،سیاسی و ... است. بنابراین هنر دیگر نه آن ذهنیت خلاق هنرمند است که بورژوازی به صورت مطلق تعریف کرده است و نه آن نتیجه­ی جبرگرایانه­ی "عالی جناب اقتصاد" که مارکسیسم راست کیش در تعیین­کنندگی اقتصاد بیان کرده بود.

اهمیت پرداختن به فیلسوف پرآوازه ای که شهرت بحث انگیزی دارد و به دلیل بحران­های روحی و معرفتی همواره از جانب اندیشه و تفکر مورد بی مهری واقع شده است، به واسطه ی دیدگاه او در رابطه با پیچیدگی­های نظام سرمایه­داری است. آلتوسر با ارائه­ی نظریه ایدئولوژی در واقع پیچیدگی و پویای نظام سرمایه­داری را به ما گوشزد می­کند. از این رو مقاله­ی آلتوسر تحت عنوان ایدئولوژی و دستگاه­های ایدئولوژیک دولت، عملکرد سرکوب افراد توسط ایدئولوژی را به صورت کاملاً آرام و بی صدا توصیف می­کند و نشان می­دهد که سرمایه­داری چه طور این کار را توسط ایدئولوژی انجام می­دهد. آلتوسر انقلابی در نظریه­ی ایدئولوژی به وجود آورد که بعدها در نظریات پساساختارگرایی و ساختارشکنی و نقادی­های فمنیستی تاثیر تعیین­کننده به جای گذاشت. وی تمام کار فلسفی خود را مصروف شناساندن مارکس واقعی و علمی از مارکس ساخته و پرداخته­ی جریان­های ایدئولوژیک و انسان­گرا کرد و در رنسانس عظیمی تحت عنوان «بازگشت به مارکس» خوانشی دیگر از آثار وی ارائه کرد.

 ب) مبانی نظری شامل مرور مختصری از منابع، چارچوب نظری و پرسشها و فرضیه­ها: مسائلی که این پایان نامه به آن­ها می­­پردازد، جدال­های نظری آلتوسر با دیگر اعضای حزب کمونیست فرانسه است. این جدال­هانشان­دهنده­ی اندیشه­های او در رابطه با ایدئولوژی و ضداومانیسم نظری در معارضه با اومانیسم، و به خصوص اومانیسم سوسیالیستی که در حزب پس از جنگ جهانی دوم رواج یافته بود، است. آلتوسر نظریه­ی ضداومانیسم نظری را در معارضه با دسته‏ی مارکسیست­های هگلی چون ژان پل سارتر و موریس مرلوپونتی به کار گرفت. افرادی که بر آثار دوران نخست و هگلی مارکس تمرکز داشتند. اما آلتوسر با تاکید بر «گسست معرفت­شناسانه­ی مارکس» در ایدئولوژی آلمانی از معضلات و مسائل هگلی و به طور کلی ایده­آلیسم آلمانی، بر آثار دوران گسست و پس از گسست مارکس تاکید کرد. وی بر این عقیده بود که دسته­ی مارکسیست­های هگلی درون حزب کمونیست، ناخواسته دستاورد بورژوازی و اومانیسم حاصل از آن را رواج می­دهند. بنابراین آلتوسر ضداومانیسم نظری را در برابر اومانیسم سوسیالیستی حزب کمونیست فرانسه مطرح کرد.

علاوه بر ضداومانیسم نظری، آلتوسر مفهوم تعین چندجانبه را که از روانکاوی وام گرفته بود، در پاسخ به تعیین­کنندگی اقتصاد در درون مارکسیسم راست­کیش استالینیستی به کار برد. آلتوسر معتقد است که جبرگرایی اقتصادی استالینیستی در حزب کمونیسم رسمی در شوروی، با تکیه بر تعیین­کنندگی که از متن ایدئولوژی آلمانی در بحث زیربنا و روبنا ناشی شده است، بیش از حد بر تعیین-کنندگی اقتصاد بر روبنا و به بخصوص فرهنگ و مقوله­ی هنر افراط کرده است. بنابراین آلتوسر کار خود را با عنوان "بازگشت به مارکس"، در راستای شناساندن تفکر درست و واقعی مارکس از دیگر خوانش­ها و برداشت­ها از وی معرفی می­کند. آلتوسر در خوانش مارکس ساختارگراست؛ و ساختارگرایی یکی دیگر از مسائلی است که در این رساله برای توصیف مارکسیسم ساختاری آلتوسر به آن پرداخته شده است. بنابراین تحلیل هنر و زیبایی از دیدگاه آلتوسر، در چارچوب معرفتی او ارائه می­شود. در این رساله سعی بر آن است تا نشان داده شود که آلتوسر هنر را از اومانیسم بورژوایی و تعیین­کنندگی اقتصادی استالینیستی رها کرده است. و در صدد است تا تناقضات کلیت نظام اجتماعی را در هنر مشاهده کنیم. سوال اصلی این پژوهش این است که: نگاه ضد اومانیستی آلتوسر به انسان به مثابه فاعلی که محصول ایدئولوژی است، چگونه منجر به شکل­گیری نظریه­ی زییایی­شناسی ماتریالیستی می­شود؟

اما فرضیه­های فرعی تحقیق که از آغاز پژوهش، رساله با آن­هاروبهروبودهاست،عبارتنداز:

1- آلتوسر بین علم و هنر چه رابطه­ای می­بیند؟

2-رابطه­ی بین ایدئولوژی و هنر در مارکسیسم ساختاری آلتوسر چگونه تبیین می­شود؟

3-از دیدگاه آلتوسر، خوانش سمپتوماتیک(مبتنی بر علائم) تناقضات و بیماری­های متن هنری و ادبی را چگونه به ایدئولوژی منتسب می­­کند؟

4-هنر واقعی از دیدگاه آلتوسر چگونه هنری است؟

5-هنری که خارج از چارچوب ایدئولوژی شکل می­گیرد، چگونه درگیری­ها و کشمکش­های ایدئولوژیک درون متن و بیرون متن و ایدئولوژی که در آن شکل گرفته است را نشان می­دهد؟

6-خود مختاری نسبی هنر در نظریه آلتوسر در رابطه با زیربنا چگونه به صورت رمزگان­های زیبایی شناختی درمی­آید؟

 پیشینه­ی مساله

در میان کتاب­های ترجمه­شده به فارسی، اثری جز همان رساله­یایدئولوژی و دستگاه­های ایدئولوژیک دولت، ترجمه­ی روزبه صدرآرا که نشر چشمه به چاپ رسانده است، اثر دیگری نمی­بینیم. در واقع آلتوسر را به عنوان یک بخش کوتاه در آثاری که راجع به لکان، ایدئولوژی، تاریخ فلسفه، و به تازگی آلن بدیو شاگرد آلتوسر، نوشته شده­اند،می­بینیم. چندی پیش دکتر مجید مددی مشغول ترجمه­ی مجموعه مقالات آلتوسر در کتابی به عنوان علم و ایدئولوژی بود که کتاب به دلیل مشکلات همیشگی نشر، هنوز به چاپ نرسیده است. هیچ رساله­ای در ایران حتی در حیطه­ی جامعه­شناسی راجع به آلتوسر انجام نشده است.

 پ) روش تحقیق شامل تعریف مفاهیم، روش تحقیق، جامعه مورد تحقیق، نمونه­گیری و روشهای نمونه­گیری، ابزار اندازه­گیری، نحوه اجرای آن، شیوه گردآوردی و تجزیه و تحلیل داده­ها.

تعریف مفاهیم تخصصی که از آن­هادرپایان­نامه استفاه شده است:

1-پروبلماتیک: یا همان مسئله­آفرین که اساس و چارچوب هر اندیشه­ای را شامل می­شود. پروبلماتیک در تفکر آلتوسر مجموعه سوالات و نظریات حاکم بر اندیشه است که می­تواند هم ایدئولوژیک باشد و هم علمی.

2-ضد اومانیسم نظری: نظریه­ی آلتوسر در رابطه با اومانیسم و به خصوص اومانیسم سوسیالیسیتی که در میان مارکسیست­های هگلی حزب کمونیست فرانسه رایج بود. ضد اومانیسم به معنای رد آن انسانی است که آغاز و مرکز تاریخ است.

3-تعین چندجانبه: این مفهوم را آلتوسر از روانکاوی گرفته است . به این معناست که در تعیین هر گفتمانی، مجموعه­ای از عوامل مختلف در راستای هم عمل می­کنند. آلتوسر این مفهوم را علیه جبرگرایی و تعیین­کنندگی اقتصاد در دیکتاتوری استالینیستی، به کار برد.

4-خوانش سمپتوماتیک: نوعی خوانش که بر اساس یافتن علائم و نشانه­های بیماری در روانکاوی استفاده می­شود. آلتوسر این خوانش را از روانکاوی برای کشف ناگفته­هاوسکوتمتنی گرفت. در خواندن آثار مارکس، آلتوسر از این خوانش برای یافتن تناقضات ایدئولوژیک متن استفاده کرد.

 روش گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات این پایان نامه، به صورت کتابخانه­ای بوده و از روش توصیفی برای بیان مسائل استفاده شده است.

 ت)یافته­های تحقیق: در این رساله آن چه در نهایت بر خواننده آشکار و معلوم می شود، ماهیت دوسویه و تصویری ایدئولوژی است که به صورت سازنده و مخرب عمل می­کند. همچنان که دستگاه­های ایدئولوژیک دولت هم در راستای اجتماعی­کردن افراد و روانه کردن آن­ها به جامعه و هنجار پذیری آنان عمل می­کنند، و از سوی دیگر نهادهاییی سرکوب­کننده­اند که به صورت نرم و نمادین افراد را سرکوب کرده و به صورت ناخودآگاه به خدمت جامعه در میآورد. آلتوسر در لا­به­لای این ماهیت و خاصیت ایدئولوژی، هنر را به عنوان یکی از دستگاه­های ایدئولوژیک نشان می­دهد که از استقلال نسبی و خودمختاری برخوردار است. این استقلال نسبی به هنر این امکان را می­هد که از ایدئولوژی فاصله بگیرد و تناقضات و ناگفته­ها و بیماری­ها و سکوت­های اثر را که حاصل ایدئولوژی و نظام نمادین فرهنگ است، آشکار کند. این استقلال نسبی که آلتوسر برای هنر قائل می­شود، تفکر او را در برابر سایر دیدگاه­های مارکسیستی قرار می­دهد که معتقد به ایدئولوژی بودن هنر هستند. بنابراین، دیدگاه آلتوسر در نهایت هنر مدرن و زیبایی­شناسی مدرن را بر می­گزیند. و همینطور خواننده در می­یابد که هنر مقوله­ی شناختی نیست، همانگونه که علم چنین است. بلکه رابطه­ی هنر با ایدئولوژی صرفاً رابطه­ای مشاهده­ای است. و هنر نقشی در مبارزه­ی طبقاتی ندارد و در نهایت این علم است که می­تواند شناخت واقعی به ما عرضه کند.

 ث) نتیجه­گیری و پیشنهادات: در نتیجه این رساله پس از سیری در تفکرات ساختارگرایانه و مارکسیستی آلتوسر که در اصطلاح از آن به عنوان مارکسیسم ساختارگرا یاد می­شود، می­توان گفت که آلتوسر خوانشی متفاوت از آن چه در محافل مارکسیسم شایع است، از مارکس پیش رو می کشد. این خوانش از مارکس بر محور ایدئولوژی استوار است و جنبه ای از ایدئولوژی را نمایان می­سازد که تا قبل از آلتوسر هرگر به آن اشاره نشده بود. بر اساس این خوانش ایدئولوژی یک ساختار است. ساختاری بی سازنده که هر دو طبقه حاکم و محکوم بر اساس آن عمل می­کنند. اعتقاد و التزام به ایدئولوژی ناخودآگاه و خودانگیخته است. از این رو بنا بر دیدگاه آلتوسر، تغییر و تحول در مفاهیم ایدئولوژیکی رخ می­دهد نه در ساختار آن. فقط جایگاه صاحبان آن عوض می­شود. این در حالی است که مفاهیمی چون سلطه، طبقه و تضاد طبقاتی همواره در تاریخ وجود دارند و با قدرت هر چه بیشتر به وجود خود ادامه می­دهند.بنابراین هنر به عنوان یک مقوله در تفکر آلتوسر، محصولی ایدئولوژیکی است که ساخته و پرداخته­ی همان لانگ و زبان سرمایه­داری است. هنر گرچه محصول ایدئولوژی سرمایه­داری و یا هر ایدئولوژی حاکم دیگری است، اما این خاصیت را دارد که از ایدئولوژی فرا برود و بر علیه آن سخن بگوید. کاری که مدرسه یا خانواده و دیگر س.آد­هابهندرتانجاممی­دهند. هنر از ایدئولوژی که در آن به دنیا آمده است، فاصله­ای انتقادی می­گیرد و تناقضات و بیماری­ها و نشانه­های آن را فاش می­کند. در نتیجه هنر، گر چه به اندازه­ی علم در مبارزه­ی طبقانی نقش ندارد، ولی می­تواند گشاینده­ی راهی باشد که گسستگی­ها و تضادهای طبقاتی و جنسیتی را در آن دید و تامل کرد، البته نه تامل زیبایی­شناسانه، بلکه تامل انتقادی و طبقاتی. اندیشه­ی آلتوسر در رابطه با تناقضات دستگاه ایدئولوژی را می­توان در هنر، حقوق، خانواده و نظام­های فرهنگی مشاهده کرد. مهمترین تاثیری که مبارزه ایدئولوژیک در عرصه­ی لانگ می­تواند داشته باشد، جنسیت است. جنسیت در هنر و ادبیات همواره مردانه است؛ چرا که زبان مردانه و پدرسالارانه است و نظام نمادین فرهنگ برای نوزاد و کودک پسر شکل گرفته است. از این رو زن به عنوان دیگری و عدم وجود، همواره از این ساحت حذف شده است. دیگری بودن زن در جنسیت و زبان، یکی از مهمترین دستاوردهای ساختارگرایی در عرصه­ی ناخودآگاه و زبان است که لکان آن را ساخته و پرداخته کرده است. آلتوسر زمانی که از انقلاب در نظریه سخن می­گوید، زبان را مد نظر خود دارد. زبان مردسالار از این رو بر گفتمان نظری و ادبی و هنری حاکم است که از دیدگاه لکان، مرحله­ی نمادین که مرحله-ی شکل­گیری زبان است برای کودک مذکر و پدر اتفاق می­افتد. بنابراین زنان و مردان از درهای جداگانه وارد پدر سالاری می­شوند. از این رو زن از ساحت زبان حذف شده است و به عنوان ابژه­ی مرد، در حاشیه­ی زبان قرار می­گیرد. باور بورژوایی مبتنی بر این که افراد بشر با فرصت­هاوشرایط مساوی شروع می­کنند، بی­اساسی خود را در این نظریه ثابت می­کند. آلتوسر استدلال می­کند که با انقلاب در عرصه­ی نظریه و زبان می­توان به انقلاب در عرصه­ی عمل جامه­ی تحقق پوشاند. فمنیسم به عنوان یک جنبش مبارز، اساس تفکر خود را بر اساس دیدگاه آلتوسر لکان استوارکرد. بنابراین تفکر آلتوسر در رابطه با مبارزه­ی ایدئولوژکی که در عرصه­ی لانگ و زبان رخ می­دهد، بر جریان­های ادبی و هنریو نقد فمنیستی تاثیر فراوان گذاشه است.

درنهایت یادآور می‌شود که تفکر آلتوسر درباره­ی ایدئولوژی، سوژه، معارضه با اومانیسسم سوسیالیستی در هنر به عنوان فاصله­ی انتقادی از ایدئولوژی، بیشتر از این می­تواند محمل بحث و پژوهش باشد. هنر و فعالیت سیاسی مهمترین مقوله‌هایی است که در جهت تبیین و تعدیل اندیشه­های مارکسیستی و نئومارکسیستی مورد بحث قرار می­گیرد. نگارنده‌ی رساله بر این باور است که نگاه آلتوسری قطع نظر از نقاط قوت و ضعفش از این استعداد برخوردار است که در تحلیل بسیاری از آثار بزرگ هنری و ادبی مورد استفاده قرار گیرد. خوانش مبتنی بر علائم و حاوی کشف تناقضات ایدئولوژیک متن، می­تواند شاهکارهای هنری و ادبی را در ژرفا بشکافد و نشان دهد که هنر محمل تناقضات ایدئولوژیک کلیت نظام اجتماعی است و از این منظر شرایط مساعدی را برای عبور از آن‌ها فراهم کند.

 

چکیده

رساله­ی حاضر با موضوع هنر و زیبایی از نگاه آلتوسر، به بررسی رابطه­ی میان هنر و ایدئولوژی از دیدگاه لویی آلتوسر، فیلسوف و نظریه­پرداز فرانسوی و از پایه­گذاران مکتب مارکسیسم ساختارگرا می­پردازد. هنر و زیبایی از نگاه آلتوسر، پیوندی برناگذشتنی با مفهوم ایدئولوژی دارد. بنابراین در راستای این پژوهش، تفکر فلسفی آلتوسر که پیشینه­ی پرداختن به رابطه­ی هنر و ایدئولوژی است، به اختصار بررسی می­شود. ایدئولوژی مهمترین مقوله ایست که آلتوسر در جریان تفکر فلسفی خود به آن پرداخت. آلتوسر در راستای بازگشت به مارکس، رسالت خود را پیراستن اندیشه­های مارکس از غبار جبرگرایی مارکسیسم استالینیستی و همین طور پیرایه­های اومانیستی دسته­ی مارکسیست­های هگلی که اومانیسم سوسیالیستی را درون حزب کمونیست فرانسه رواج داده بودند، می­دانست. بنابراین وی در راستای مقابله با جریان­های ایدئولوژیک، دو دیدگاه ارائه کرد که تاثیر به سزایی در تحلیل های هنری و ادبی بر جای گذاشت. وی "تعین چند جانبه" را بر علیه جبرگرایی اوکونومیستی استالینیستی و "ضد اومانیسم نظری" را بر علیه اومانیسم سوسیالیستی ارائه کرد. اندیشه­ی مارکسیستی آلتوسر که وی آن را یگانه برداشت علمی از آثار مارکس می­داند، درون جریان تفکر ساختارگرایی فرانسوی رشد یافت. بنابراین آلتوسر در تلفیق مارکسیسم و ساختارگرایی، ترکیب پیچییده و نوینی از هنر ارائه کرد و آن را از دو تعریف مطلق رایج رهانید. وی از هنر تعریفی ارائه داد که در وهله­ی اول بر علیه تعاریف بورژوایی است که از هنر به عنوان حاصل خلاقیت فردی هنرمند یاد می­کنند؛ و در وهله­ی دوم، بر علیه آن تعریف جبرگرایانه و ارتدکس از هنر در مکتب راست کیش و استالینیستی مارکسیسم است که هنر را به عنوان محصول صرف زیربنای اقتصادی معرفی می­کند. آلتوسر نظریه­ی ایدئولوژی و به تبع آن نظریه سوژه و ضد اومانیسم خود را با تاثیر از آراء ژک لکان، روانکاو ساختارگرای فرانسوی ارائه کرد . رساله­ی حاضر همچنین به تاثیر نظریه­ی ایدئولوژی و سوژه­ی آلتوسری بر مطالعات ادبی و هنری و نظریه­ی فیلم می­پردازد.

واژه­های کلیدی:

آلتوسر، ایدئولوژی، تعین چندجانبه، ضداومانیسم نظری، سوژه، مارکسیسم ساختارگرا.

 فهرست مطالب

مقدمه... 1

فصل اول: تاملات فلسفی

1-1 زندگی آلتوسر.. 1

2-1 نگاهی گذرا به آثار آلتوسر... 4

3-1 تفکر فلسفی آلتوسر... 5

4-1 بازگشت به مارکس.. 7

5-1 ضد اومانیسم نظری (اومانیسم سوسیالیستی........... 20

6-1 ساختارگرایی..................................... 29

7-1 تاریخ........................................... 40

8-1 تعین چندجانبه................................... 46

9-1 خوانش سرمایه.................................... 49

10-1 ایدئولوژی...................................... 56

11-1 لکان و شکل­گیری اگو (مرحله­ی خیالی............... 62

12-1 ایدئولوژی و دستگاه­های ایدئولوژیک دولت.......... 75

13-1 ایدئولوژی تاریخ ندارد.......................... 85

14-1 ایدئولوژی و استیضاح سوژه­ها..................... 91

15-1 علم و ایدئولوژی .............................. 98

 فصل دوم: زیبای­ شناسی ماتریالیستی آلتوسر

1-2 هنر از دیدگاه مارکسیسم......................... 102

2-2 مارکس.......................................... 103

3-2 الگوی روبنا و زیربنا........................... 105

4-2 پس از مارکس و آغاز هنرانقلابی و زیبایی­شناسی مارکسیستی107

5-2 زییایی­شناسی ماتریالیستی آلتوسر در رابطه با ایدئولوژی115

6-2 مقاله­ای درباره­ی هنر (در پاسخ به آندره دپره..... 117

7-2 تئاتر ماتریالیستی کارلو برتولاتزی و برتولت برشت. 125

8-2 نقاش امر انتزاعی، نقاش روابط سوژه و ابژه...... 141

9-2 هنر و ایدئولوژی................................ 148

10-2آلتوسرگرایی در نقد و زیبایی شناسی.............. 159

12-2ادبیات به مثابه فرم ایدئولوژیک از دیدگاه ماشری. 163

13-2خوانش سمپتوماتیک ژول­ورن........................ 166

14-2ساز و برگ ایدئولوژیک در فیلم و نظریه­ی فیلم..... 168

15-2نگره­ی آپاراتوس، بودری، متز و مالوی............. 171

16-2اسکرین: مک کیب و هیت در نقد واقع­گرایی کلاسیک هالیوود177

17-2بلزی و سوژه­های رئالیسم......................... 184

پیوست: آلتوسر به روایت منتقدان

آلتوسر در بوته­ی نقد................................ 191

فقر نظریه: ادوارد تامپسون.......................... 192

نقد ساختارگرایی: پیر بوردیو........................ 195

نتیجه­گیری و پیشنهادات.............................. 198

فهرست منابع........................................ 202

 مقدمه

اهمیت موضوع

نسبت میان هنر و ایدئولوژی، همواره کانون توجه مطالعات مارکسیستی هنر بوده است. درک این مسئله که هنر چه جایگاهی در نظام اجتماعی دارد؟ و چه ویژگی و چه کیفیتی در هنر آن را از موضع فردی هنرمند به روابط پیچیده­ی اجتماع می­کشاند؟ چالش تمامی گفتمان­هایی است که حول تولید اجتماعی هنر گرد آمده­اند. هنر رابطه­ی پیچیده و دو سویه­ای با اجتماع، سیاست و تاریخ دارد. تاریخ هنر را هرگز نمی­توان جدا از تاریخ جهان خواند؛ و هنر را هم نمی­توان بی­تاریخ و جدا از سرگذشت آن تحلیل کرد. برای مثال، کوبیسم به عنوان یک مکتب مدرن هنری که از هر نوع تحلیل روایی و محتوایی سرباز می­زند، از تحولات سیاسی و علمی و اقتصادی جدا نیست. آن چه که موجب تفاوت اصلی میان گفتمان کلاسیک هنر و گفتمان مارکسیستی هنر شده است، این است که مقولات کلاسیک، ارزش زیبایی­شناختی­ای برای هنر قائل می­شوند که فردی و شخصی است، در حالی که در مکتب مارکسیسم هنر به عنوان محصول شرایط اجتماعی معرفی می­شود. مفهوم هنر برای هنر، ارزش زیبایی­شناختی، ذوق و سلیقه­ی زیبایی­شناسانه و سایر مقولات زیبایی­شناسی کلاسیک، در وضعیت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در عصر پست­مدرن، جوابگوی مسائلی که هنر با آن­ها رو به روست، نمی­باشد. مفهوم زیبایی قادر به پاسخ­گویی به محتوای آوانگارد و پاره­پاره­ی هنر امروز نیست. پرتره­های عجیب فرانسیس بیکن[1]، مجسمه­های دلهره­آور آلبرتو جاکومتی[2]، صورتک­های جیمز انسر[3] و اضطراب آلوده به رنگ در آثار مونش[4] هیچ ارتباطی با مفهوم زیبایی پیدا نمی­کنند. اشعار و رمان­های پست مدرنی چون صید قزل­آلا اثر ریچارد براتیگن، مجموعه داستان­های کوتاه بیژن نجدی با عنوان یوزپلنگانی که با من دویده­اند و مثال مشهور بوف کور و صدای جیغ و گوش­خراش موسیقی راک را با هیچ تحلیل زیباشناسانه­ای نمی­توان به عنوان زیبا وصف کرد. بلکه می­توان در آثار هنری مدرن و پست­مدرن، دیالکتیک پیچیده­ای از زشتی و زیبایی یافت.

زیبایی هنری در تفکر مارکسیسم ارتباط عمیقی با شرایط تولید، بازتولید، مصرف و بازار تولید و مصرف دارد. مقوله­ی زیبایی را ذهنیت هنرمند و مخاطب تعریف نمی­کند، بلکه در چارچوب ایدئولوژی حاکم تعریف می­شود. شیوه­ی تولید و ایدئولوژی مربوط به طبقه­ی حاکم که شیوه­ی تولید را در دست دارد، تعیین­کننده­ی سبک­ها و سلیقه­های هنری هر دوره­ای است. این مجموعه روابط میان هنر و ایدئولوژی و اقتصاد در یک کلیت مارکسیستی، "نظام اجتماعی" نامیده می­شود. نظام اجتماعی در­بردارنده­ی مناسبات تولیدی است که مارکس در ماتریالیسم تاریخی آن را به دو بخش زیربنا و روبنا تقسیم کرد. روبنای حقوقی، سیاسی، فرهنگی و ..بر زیربنای اقتصادی استوار است. بنابراین هر گونه تکامل و تحولی در زیربنا منجر به تکامل و تحول در روبنا خواهد شد. تعیین­کنندگی در تفکر مارکس، دشواری­های بسیاری برای تفکر مارکسیسم به وجود آورده است. اما به دلیل کثرت و گوناگونی نوشته­های مارکس در طول دوران زندگی­اش، گرایش­های متفاوتی در بستر مکتب مارکسیسم شکل گرفت که بر اساس نوشته­های او در دوره­های مختلف تفکرش، تفاسیر متفاوتی را از اندیشه­ی مارکس ارائه دادند. مفاهیم و تعاریفی چون هنر به مثابه کالا، ایده­ی هنر به مثابه موقعیت، فعالیت اشتراکی، هنر به مثابه ایدئولوژی، زیبایی­شناسی کردن سیاست، تکثیر و بازتولید مکانیکی هنر، هنر به عنوان فاصله­ی انتقادی با ایدئولوژی، همگی مفاهیمی هستند که در تعابیر گوناگون منتقدان مارکسیست از هنر تدوین شده­اند. نظریه­ی هنر و تحلیل هنری در مارکسیسم تفاسیر بسیار ساده و پیش افتاده از "هنر به عنوان ایدئولوژی"، تا "هنر محمل تناقضات ایدئولوژیک" را شامل می­شود. هنر به عنوان "ایده­ی یک موقعیت" در برابر "هنر به عنوان کالا"، نشان­دهنده­ی تفاوت دیدگاه جبرگرا در رئالیسم سوسیالیستی و دیدگاه انتقادی و پیچیده­ی چپ نو است. به دنبال دیکتاتوری پرولتاریا و حکومت رسمی کمونیسم در شوروی سابق، دیدگاه کاملاَ جبرگرایانه و تعیین شده­­ای در رابطه با هنر به وجود آمد که علاوه بر این که هنر بخشی از ایدئولوژی محسوب شد، نقش آموزشی نیز بر عهده داشت که به سانسور و اخراج هنرمندان نوگرا و فرمالیست از روسیه منجر شد. اما به مرور در پاسخ به دیکتاتوری استالین و شکست کمونیسم رسمی، نئو­مارکسیست­ها نظریات پیچیده و انتقادی درباره­ی هنر ارائه کردند. تقریباَ اکثر این نظریه­ها در رابطه با ایدئولوژی بیان می­شوند. چرا که ایدئولوژی یک مقوله­ی برناگذشتنی در اندیشه­ی مارکس بود. وی تفکر خود را در ایدئولوژی آلمانی، از تمام ایدئولوژی­ها و اندیشه­های انتزاعی دیگر فلاسفه جدا کرد و علم تاریخ را بنیان نهاد. از این رو در تحلیل­های مارکسیستی، ایدئولوژی موقعیتی محوری دارد. هنر محصولی اجتماعی است، بنابراین جدا از ایدئولوژی نیست. شاهکارهای ادبی و هنری تاریخ هنر که همواره در دیدگاه همگان، نام مولف و خلق کننده­اش را با خود دارد، از دید همگان محصول فردی و ساخته و پرداخته­ی نبوغ هنرمند در خلوت خویش است. اما در گفتمان مارکسیستی، هنر به عنوان تولید و هنرمند به عنوان تولیدکننده­ی آن، در کنار دیگر عوامل و شرایط تولید در نظر گرفته می­شود.

یکی از موثرترین و ارزشمندترین دیدگاه­ها درباره­ی ایدئولوژی، دیدگاه آلتوسر است. بر اساس خوانش آلتوسر از مارکس، بر خلاف آن چه مارکس در ایدئولوژی آلمانی می­گوید، ایدئولوژی صرفاَ مجموعه­ای از توهمات نیست. بلکه آلتوسر در دو مقاله­ی مارکسیسم و اومانیسم و ایدئولوژی و دستگاه­های ایدئولوژیک دولت، ایدئولوژی را نظامی از بازنمایی[5]­ها می­داند. این بازنمایی­ها شامل تصاویر، سخن­ها، روایت­ها و اسطوره­هایی است که به مناسبات زیستی و زندگی اجتماعی مردم مربوط می­باشند. اما آن چه در ایدئولوژی بازنموده می­شود، نظام مناسبات واقعی حاکم بر هستی افراد نیست، بلکه مناسبات خیالی افراد با آن مناسبات واقعی زندگی اجتماعی است. به عبارت دیگرایدئولوژی هم رابطه­ی واقعی و هم رابطه­ی خیالی با جهان است. واقعی از این جهت که مردم از طریق ایدئولوژی رابطه­ی خود را با مناسبات حاکم بر شرایط وجودی خویش را به طور واقعی و ملموس زندگی می­­کنند، و خیالی از این جهت که ایدئولوژی مانع از درک کامل این شرایط وجودی و چگونگی ساخته­شدن اجتماعی مردم در چارچوب آن می­گردد. آلتوسر این «بازنمایی غلط»[6] را ایدئولوژی می­نامد که نه اندیشه­هایی است که در مغز مردم وجود دارد و نه در سطح بالاتر بیان مناسبات مادی واقعی، بلکه شرط لازم برای عمل در چارچوب شکل­بندی اجتماعی است. این فیلسوف فرانسوی معتقد است که این بازنمایی نادرست از راه­های مختلفی چون زبان، ادبیات و هنر و ... انجام می­شود، و ابزار اصلی جامعه­ی سرمایه­داری برای نگه داشتن روابط نابرابر طبقاتی است. خیالی و واقعی بودن ایدئولوژی، رابطه­ی دوسویه­ای است که آلتوسر با بازگشت به آراء فروید درباره­ی تحلیل دستگاه روانی، ارائه کرده است. تفکر فروید همه­ی دستگاه روانی انسان را به صورت دو سویه معرفی می­کند. مهر و کین، عشق و نفرت، نفی و تایید، خواستن و نخوانستن، دوستی و دشمنی و به طور کلی هست و نیست. بنابراین ایدئولوژی از نگاه آلتوسر به عنوان مقوله­ای که ارتباط نظری با تحلیل رویا از دیدگاه فروید دارد، مفهومی دو سویه است، سازنده – مخرب.

در زمانه­ای که تفکر مارکسیستی در تئوری و عمل با شکست مواجه، و چپ سیاسی به شدت ضعیف شد، و در زمینه­ی نقادی فرهنگی و ادبی و هنری روز به روز قدرت گرفته است. اهمیت پرداختن به فیلسوف پرآوازه­ای که شهرت بحث­انگیزی دارد و به دلیل بحران­های روحی و معرفتی همواره از جانب اندیشه و تفکر مورد بی­مهری واقع شده است، به واسطه­ی دیدگاه او در رابطه با پیچیدگی­های نظام سرمایه­داری است. آلتوسر با ارائه­ی نظریه­ی ایدئولوژی، در واقع پیچیدگی و پویایی نظام سرمایه­داری را به ما گوشزد می­کند. از این رو مقاله­ی آلتوسر تحت عنوان ایدئولوژی و دستگاه­های ایدئولوژیک دولت، عملکرد سرکوب افراد توسط سرمایه­داری را به صورت کاملاَ بی­صدا و آرام توصیف می­کند. و نشان می­دهد که سرمایه­داری این کار را از طریق ایدئولوژی انجام می­دهد. آلتوسر، انقلابی در نظریه­ی ایدئولوژی به وجود آورد که بعد­ها در نظریات پساساختارگرایی[7] و ساختارشکنی[8] و نقادی­های فمنیستی[9] تاثیر تعیین­کننده به جای گذاشت. وی تمام کار فلسفی خود را مصروف شناساندن مارکس واقعی و علمی از مارکس ساخته و پرداخته­ی جریان­های ایدئولوژیک و انسان­گرا کرد و در رنسانس عظیمی تحت عنوان «بازگشت به مارکس» خوانشی دیگر از آثار وی ارائه داد.

آلتوسر به دلیل معضلات زندگی شخصی و خودانتقادی­هایش تحت فشارهای حزب کمونیست فرانسه قرار داشت و همواره در معرض بدگویی­های هم­کیشان مارکسیستی قرار داشت که وی را فیلسوفی ضد مارکس نام نهاده بودند. به دلیل بیماری روانی که از آن رنج می­برد و اعتراف­نامه­ای که در پایان عمر از خود نوشت که در آن به افسردگی و انزوای خود اعتراف نمود و اذعان کرد که خود هرگز آثار مارکس را کامل نخوانده است؛ و بعضی از نقل قول­های اساسی که در آثارش آورده است، حقیقی نیست و ابداع خودش بوده است و همواره هراس آن را داشته است که حقیقت فاش شود و دیگران آثار او را پوچ و بی­اساس بخوانند.این اعترافات آشوب زیادی در جامعه دانشگاهی فرانسه ایجاد کرد. چرا که تفسیر ساختاری آلتوسر از مارکس یکی از تفاسیر بی‌نظیر تاریخ فلسفه از اندیشه‌های­ مارکس ­بوده ­و ­هست­ .فیلسوفی­که تأثیرگذارترین و مهمترین آثار خود را به تفسیر و بازخوانی مارکس و اندیشه‌های مارکسیستی اختصاص داده بود، ادعا می‌کند که آثار مارکس را به طور کامل نخوانده و تنها در تریای دانشگاه از زبان دانشجویان شنیده که مارکس چه گفته است. البته بسیاری از اندیشمندان، این اعترافات را به دلیل زوال خرد در سال‌های پایانی زندگی آلتوسر باور نکردند و بر اهمیت خوانش او از مارکس صحه نهادند. پیر ماشری این اعتراف­نامه را زنجیره­ی از دروغ­ها خواند و بر اهمیت آثار آلتوسر و عقلانیت و درستی آن­ها صحه گذاشت. زیرا به هر حال تفسیر آلتوسر از مارکس یکی از تفاسیر جریان‌ساز و مهم است. این مهجوری و انزوا و مشکلات روحی، بزرگترین مانع بر سر راه تحقیق و پژوهش درباره­ی تفکرات ارزشمندی است که او ارائه کرده است.

از نظر آلتوسر تفکر انتقادی در هنر به دنبال یافتن تناسبات نظم و هارمونی و ذائقه­ی زیبایی­شناسی و ذوق و تجربه­ی زیبایی­شناسانه نیست، بلکه تفکر انتقادی نظم و هارمونی را از زاویه­ی ایدئولوژی تحلیل می­کند. نظم و هارمونی هنری، نظم ایدئولوژیک حاکم است. هنر از دیدگاه آلتوسر ایدئولوژی نیست، بلکه درون ایدئولوژی است. از آن ایدئولوژی فاصله می­گیرد و رابطه­ای انتقادی با آن برقرار می­کند، این رابطه ناخودآگاه است، چرا که هنرها گاه نمی­دانند که محمل تضادها و تناقضات ایدئولوژیک هستند. مثال بالزاک از نظر مارکس، و تولستوی از لنین، که آلتوسر به هر دوی آن­ها در تحلیل هنر و ایدئولوژی اشاره می­کند، گویای این امر است. بالزاک برای حفظ ارزش­های بورژوایی زمانه­ی خود دست به نوشتن زده است، اما رمان­هایش بیانگر تناقضات و امیال سلطنت­طلبانه و شهوت­پرستانه­ی زمانه­اش است. مهمترین ویژگی تقکر آلتوسر در رابطه با هنر در این است که او هنر را از دو تعریف مطلق و تعیین­کننده رهایی بخشید. از دیدگاه او هر نوع هنری ترکیب پیچیده­ای از عوامل مختلف اجتماعی، از هنرمند گرفته تا شرایط اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و ...است. بنابراین هنر دیگر نه آن ذهنیت خلاق هنرمند است که بورژوازی به صورت مطلق تعریف کرده است و نه آن نتیجه­ی جبرگرایانه­ی "عالی­جناب اقتصاد" که مارکسیسم راست­کیش در تعیین­کنندگی اقتصاد بیان کرده بود.

در این پژوهش قصد بر این است که بنیان اندیشه­های آلتوسر بر اساس شعار «بازگشت به مارکس»تبیین شود. آلتوسر اندیشه­های دشواری دارد. وی به قول دریدا زندگی­های بسیاری را از سرگذرانده است، بنابراین اندیشه­های بسیاری را نیز تدوین و ارائه کرده است. ریشه­های معرفتی او نیز بسیار دشوار و گسترده است. بنابراین، این رساله با خیل عظیم اندیشمندان و جریان­های فکری روبه رو است. اما به صورت کلی در این رساله به صورت مختصر به این ریشه­ها اشاره شده است. از طرفی چون عنوان رساله، هنر وزیبایی از نگاه آلتوسر است؛ و وی به جز سه مقاله، نوشته­ی چندانی در رابطه با هنر ننگاشته است، برای روشن­تر شدن دیدگاه آلتوسری در هنر، بخشی از کار به تاثیرات اندیشه و خوانش آلتوسری درحیطه­ی نقد ادبی و نقد فیلم اختصاص یافته است.

مسئله وروش تحقیق

مسائلی که این پایان­نامه به آن­ها می­پردازد، جدال­های نظری آلتوسر با دیگر اعضای حزب کمونیست فرانسه است. این جدال­­ها نشان­دهنده­ی اندیشه­های او در رابطه با ایدئولوژی و ضداومانیسم نظری در معارضه با اومانیسم، و به خصوص اومانیسم سوسیالیستی که در حزب پس از جنگ جهانی دوم رواج یافته بود، است. آلتوسر نظریه­ی ضداومانیسم نظری را در معارضه با دسته­ی مارکسیست­های هگلی چون ژان پل سارتر و موریس مرلوپونتی به کار گرفت. افرادی که بر آثار دوران نخست و هگلی مارکس تمرکز داشتند. اما آلتوسر با تاکید بر «گسست معرفت­شناسانه­ی مارکس» در ایدئولوژی آلمانی از معضلات و مسائل هگلی و به طور کلی ایده­آلیسم آلمانی، بر آثار دوران گسست و پس از گسست مارکس تاکید کرد. وی بر این عقیده بود که دسته­ی مارکسیست­های هگلی درون حزب کمونیست، ناخواسته دستاورد بورژوازی و اومانیسم حاصل از آن را رواج می­دهند. بنابراین آلتوسر ضداومانیسم نظری را در برابر اومانیسم سوسیالیستی حزب کمونیست فرانسه مطرح کرد.

علاوه بر ضداومانیسم نظری، آلتوسر مفهوم تعین چندجانبه را که از روانکاوی وام گرفته بود، در پاسخ به تعیین­کنندگی اقتصاد در درون مارکسیسم راست­کیش استالینیستی به کار برد. آلتوسر معتقد است که جبرگرایی اقتصادی استالینیستی در حزب کمونیسم رسمی در شوروی، با تکیه بر تعیین­کنندگی که از متن ایدئولوژی آلمانی در بحث زیربنا و روبنا ناشی شده است، بیش از حد بر تعیین­کنندگی اقتصاد بر روبنا و به بخصوص فرهنگ و مقوله­ی هنر افراط کرده است. بنابراین آلتوسر کار خود را با عنوان "بازگشت به مارکس"، در راستای شناساندن تفکر درست و واقعی مارکس از دیگر خوانش­ها و برداشت­ها از وی معرفی می­کند. آلتوسر در خوانش مارکس ساختارگراست؛ و ساختارگرایی یکی دیگر از مسائلی است که در این رساله برای توصیف مارکسیسم ساختاری آلتوسر به آن پرداخته شده است. بنابراین تحلیل هنر و زیبایی از دیدگاه آلتوسر، در چارچوب معرفتی او ارائه می­شود. در این رساله سعی بر آن است تا نشان داده شود که آلتوسر هنر را از اومانیسم بورژوایی و تعیین­کنندگی اقتصادی استالینیستی رها کرده است. و در صدد است تا تناقضات کلیت نظام اجتماعی را در هنر مشاهده کنیم. سوال اصلی این پژوهش این است که: نگاه ضد اومانیستی آلتوسر به انسان به مثابه فاعلی که محصول ایدئولوژی است، چگونه منجر به شکل­گیری نظریه­ی زییایی­شناسی ماتریالیستی می­شود؟

اما فرضیه­های فرعی تحقیق که از آغاز پژوهش، رساله با آن­ها روبه رو بوده است، عبارتند از:

  1. آلتوسر بین علم و هنر چه رابطه­ای می­بیند؟
  2. رابطه­ی بین ایدئولوژی و هنر در مارکسیسم ساختاری آلتوسر چگونه تبیین می­شود؟
  3. از دیدگاه آلتوسر، خوانش سمپتوماتیک(مبتنی بر علائم) تناقضات و بیماری­های متن هنری و ادبی را چگونه به ایدئولوژی منتسب می­­کند؟
  4. هنر واقعی از دیدگاه آلتوسر چگونه هنری است؟
  5. هنری که خارج از چارچوب ایدئولوژی شکل می­گیرد، چگونه درگیری­ها و کشمکش­های ایدئولوژیک درون متن و بیرون متن و ایدئولوژی که در آن شکل گرفته است را نشان می­دهد؟
  6. خود مختاری نسبی هنر در نظریه آلتوسر در رابطه با زیربنا چگونه به صورت رمزگان­های زیبایی شناختی درمی­آید؟

روش گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات این پایان نامه، به صورت کتابخانه­ای بوده و از روش توصیفی برای بیان مسائل استفاده شده است.

پیشینه­ی مساله

در میان کتاب­های ترجمه­شده به فارسی، اثری جز همان رساله­ی ایدئولوژی و دستگاه­های ایدئولوژیک دولت، ترجمه­ی روزبه صدرآرا که نشر چشمه به چاپ رسانده است، اثر دیگری نمی­بینیم. در واقع آلتوسر را به عنوان یک بخش کوتاه در آثاری که راجع به لکان، ایدئولوژی، تاریخ فلسفه، و به تازگی آلن بدیو شاگرد آلتوسر، نوشته شده­اند، می­بینیم. چندی پیش دکتر مجید مددی مشغول ترجمه­ی مجموعه مقالات آلتوسر در کتابی به عنوان علم و ایدئولوژی بود که کتاب به دلیل مشکلات همیشگی نشر، هنوز به چاپ نرسیده است. هیچ رساله­ای در ایران حتی در حیطه­ی جامعه­شناسی راجع به آلتوسر انجام نشده است.

تعریف مفاهیم تخصصی که از آن­ها در پایان­نامه استفاه شده است:

1- پروبلماتیک: یا همان مسئله­آفرین که اساس و چارچوب هر اندیشه­ای را شامل می­شود. پروبلماتیک در تفکر آلتوسر مجموعه سوالات و نظریات حاکم بر اندیشه است که می­تواند هم ایدئولوژیک باشد و هم علمی.

2- ضد اومانیسم نظری: نظریه­ی آلتوسر در رابطه با اومانیسم و به خصوص اومانیسم سوسیالیسیتی که در میان مارکسیست­های هگلی حزب کمونیست فرانسه رایج بود. ضد اومانیسم به معنای رد آن انسانی است که آغاز و مرکز تاریخ است.

3- تعین چندجانبه: این مفهوم را آلتوسر از روانکاوی گرفته است . به این معناست که در تعیین هر گفتمانی، مجموعه­ای از عوامل مختلف در راستای هم عمل می­کنند. آلتوسر این مفهوم را علیه جبرگرایی و تعیین­کنندگی اقتصاد در دیکتاتوری استالینیستی، به کار برد.

4- خوانش سمپتوماتیک: نوعی خوانش که بر اساس یافتن علائم و نشانه­های بیماری در روانکاوی استفاده می­شود. آلتوسر این خوانش را از روانکاوی برای کشف ناگفته­ها و سکوت متنی گرفت. در خواندن آثار مارکس، آلتوسر از این خوانش برای یافتن تناقضات ایدئولوژیک متن استفاده کرد.

این پایان نامه در 3 فصل تدوین شده است. فصل اول به زندگی و تفکر فلسفی آلتوسر می­پردازد. در این فصل جدال­های نظری آلتوسر با سایر مارکسیست­ها برای بازگشت به مارکس علمی نشان داده می­شود. بازگشت به مارکس از دیدگاه آلتوسر، جریانی است که از توجه به تحولات فکری مارکس جوان آغاز می­شود و پس از گسست او از تفکر هگل و پس از آن هگلی­های جوان، به دیدگاه­های علمی وی در سرمایه و سایر آثار پختگی می­رسد. بنابراین در این فصل به سیر تفکر مارکس نیز پرداخته می­شود.تفکر ساختارگرایانه و ضد اومانیسم آلتوسردر رابطه با مفهوم ایدئولوژی و خوانش متون و رابطه­ی علم و ایدئولوژی، شکل گرفته است، از این رو ایدئولوژی و ضد اومانیسم در این فصل، موضوع­های محوری هستند. در اشاره به ساختارگرایی، اندیشه­های سوسور، لوی استروس و ژک لکان در رابطه با ساختارهای زبان و قردادهای اجتماعی و ناخودآگاه زبان، مورد بررسی قرار می­گیرند.

فصل دوم که زیبایی­شناسی ماتریالیستی آلتوسر را بررسی می­کند، فصلی است که به سه مقاله­ی معروف او درباره­ی هنر می­پردازد. مقاله­ی نخست،نامه­ای درباره­ی هنر(1966)[10] است که در جواب منتقد کمونیست آندره دپره نوشته شده است. آلتوسر در این مقاله بر خلاف سایر دیدگاههای ساده­انگارانه­ی مارکسیستی که هنر را ایدئولوژی می­پندارند، هنر را با ایدئولوژی یکسان نمی­بیند، اما به رابطه­ای میان هنر و ایدئولوژی قائل است که فاصله­ای و انتقادی است. در واقع آلتوسر در این مقاله، هنر را افشاکننده­ی روابط و تناقضاتی می­داند که حاصل شرایط تولید و نظام اجتماعی است. مقاله­ی دوم، یادداشت­هایی درباره­ی تئاتر ماتریالیستی برشت وبرتولاتزی(1963) است که در این مقاله، آلتوسر به گسستگی­های ایدئولوژیک درون تئاترماتریالیستی می­پردازد. این مقاله که از مجموعه مقالات برای مارکس(1966) است، به نمایش­نامه­های برتولت برشت[11](1956-1898) و کارلو برتولاتزی[12](1916-1870) می­پردازد. برشت و اجرای جورجو استرلر[13](1997-1921) از نمایش­نامه­ی مردم فقیر برتولاتزی، گسستگی­های ساختاری را به نمایش می­گذارند که نشان­دهنده­ی تناقضات ایدئولوژیک است. مقاله­ی سوم، کرمونینی، نقاش امر انتزاعی (1966) که در مجموعه­ی لنین و فلسفه (1971)، درج شده است، به تحلیل نقاشی­های انتزاعی لئوناردو کرمونینی[14](1925) می­پردازد. به عقیده­ی آلتوسر، کرمونینی توانسته است وضعیت و شرایط خلاق را جایگزین نیت فردی هنرمند کند. او آثاری را به تصویر کشیده است که از ایدئولوژی انسان­انگارانه فاصله گرفته است. و در نهایت، هنر و ایدئولوژی، عنوانی است که در فصل سوم، پس از بررسی مقاله­های آلتوسر، نیم نگاهی به رابطه میان هنر و ایدئولوژی و جایگاه فاعلی و تابع انسان در هنر ایدئولوژیک دارد.

فصل سوم این رساله به جریان نقد ادبی و هنری پس از آلتوسر اشاره دارد. در این فصل تاثیر و نظریه­ی ایدئولوژی و دستگاه­های ایدئولوژیک آلتوسر و نحوه­ی خوانش وی از سرمایه بر منتقدان و نویسندگانی چون پیر ماشری و کاترین بلزی پرداخته می­شود. پیر ماشری در «ادبیات را به مثابه یک فرم ایدئولوژیک»، و کاترین بلزی با اشاره به رئالیسم کلاسیک و رابطه­ی عمیق آن با ایدئولوژی، وام دار نظریه­ی آلتوسر هستند. همین­طور در این فصل به مطالعات و نقد فیلم در مجله­ی اسکرین که به تحلیل فیلم و سینما به عنوان یک دستگاه ایدئولوژیک می­پردازد، اشاره می­شود.

 [1]-Fransis Bacon

[2]-Giacometii

[3]-Jeimes Ensor

[4]-Munch

[5] -Representation

[6]-False imaginary

[7]-Post structuralism

[8]-Deconstruction

[9]-Feminism

[10]-ALetter on Art

[11]-Bertolt Brecht

[12]-Carlo Bertolazzi

[13]-Girorgio Strehler

[14]-Leonardo Cremonini


مبلغ واقعی 52,920 تومان    26% تخفیف    مبلغ قابل پرداخت 39,161 تومان

توجه: پس از خرید فایل، لینک دانلود بصورت خودکار در اختیار شما قرار می گیرد و همچنین لینک دانلود به ایمیل شما ارسال می شود. درصورت وجود مشکل می توانید از بخش تماس با ما ی همین فروشگاه اطلاع رسانی نمایید.

Captcha
پشتیبانی خرید

برای مشاهده ضمانت خرید روی آن کلیک نمایید

  انتشار : ۱۲ اسفند ۱۳۹۶               تعداد بازدید : 110

برچسب های مهم

دیدگاه های کاربران (0)

کسب درآمد اینترنتی 300000 تومان در خانه در کمتر از 30

کسب درآمد اینترنتی 300000 تومان در خانه در کمتر از 30

این محصول آپدیت شد تاریخ 1397/01/27 بسم الله الرحمن الرحیم سلام در دنیای اینترنت خیلی از آدم ها هستند که دوست دارند کسب درآمد کنند و به خیلی چیزها و ایده ها فکر میکنند . همه ما دوست داریم در کمترین زمان بهترین درآمد را داشته باشیم مثلا یک فرد به طور میانگین اگر 12 ساعت کارکند و ...

کسب درامداز اینترنت ماهیانه 8میلیون تومان

کسب درامداز اینترنت ماهیانه 8میلیون تومان

پکیج کسب درآمداسان از اینترنت اپدیت جدید 15 اردیبهشت 1397 مناسب برای تمامی افرادباهرسن ودانشی این فرصت هرگز تکرار نمیشود عجله کنید تضمین100%بازگشت وجه درصورت عدم کسب این مبلغ هدیه ویژه پس از خرید این محصول: 1.نرم افزار کی به وای فای وصله نرم افزاری برای ...

اد ممبر بینهایت ( افزایش ممبر(اعضای) کانال،ربات و

اد ممبر بینهایت ( افزایش ممبر(اعضای) کانال،ربات و

-اد ممبر بینهایت- {افزایش ممبر(اعضای) کانال،ربات و گروه تلگرام و...} Addmember نسخه ویژه(VIP) تمامی و کامل ترین نرم افزار های افزایش ممبر واقعی و فیک و آموزش های آن، که در اینترنت و بازار به قیمت های بالا به فروش می رسد را یک جا و مرتب و منظم به همراه راهنما در هر بخش، با قیمتی کم در ...

نرم افزار برنامه ساز اندروید نسخه طلایی

نرم افزار برنامه ساز اندروید نسخه طلایی

نرم افزار برنامه ساز اندروید نسخه طلایی و بدون نیاز به ارتقا توجه :مشکل امضا با کلید دیباگ دراین نسخه کاملا رفع شده و برنامه ها به بازار ارسال می شوند اگر به این مشکل برخوردید ما 10برابر پولتان را پس میدهیم. این نرم افزار بر روی اندروید قابل نصب میباشد 100% مورد تایید ...

افزایش قد با متد گرو تالر داینامیک

افزایش قد با متد گرو تالر داینامیک

بلند قامت بودن یک امتیاز بزرگ برای شماست! سلام بیتا بیات هستم کارشناس فیزیولوژی ورزشی،لازم دانستم قبل از این که شما با روش گرو تالر داینامیک آشنا شوید چند تا نکته رو صادقانه خدمتتان عرض کنم همانطور که تو اینستاگرام(khosh.andam@)نوشتم خیلی اتفاقی با این متد آشنا ...

مجموعه ی آموزش تعمیر لامپ کم مصرف (از مبتدی تا

مجموعه ی آموزش تعمیر لامپ کم مصرف (از مبتدی تا

کتاب آموزش تعمیر لامپ کم مصرف همانطور كه مي دانيد لامپ هاي كم مصرف بعد از مدتي ديگر روشن نمي شوند و نياز به تعمير دارند در بيشتر اين موارد مي توان با ساده ترين وسايل لامپ را در منزل تعمير كرد این مجموعه دارای 5 کتاب است که در آن نحوه عملکرد و روش های عیب یابی لامپ کم ...

تمامی نرم افزار های اددممبر واقعی و فیک

تمامی نرم افزار های اددممبر واقعی و فیک

تمامی و کامل ترین نرم افزار های افزایش ممبر واقعی وفیک را یک جادریافت کنیدهرکدام از این نرم افزار ها در اینترنت و کافه بازاربه قیمت خیلی بالایی بفروش میرسند. نکته: پورسانت بازاریابی این محصول 60% است نسخه ی 100%تست شده با توجه به فیلترینگ تلگرام 15 اردیبهشت ...

کتاب افزایش ممبر کانال تلگرام

کتاب افزایش ممبر کانال تلگرام

افزایش اعضای کانال تلگرام ، مهمترین دغدغه صاحبان کانال در این شبکه اجتماعی موبایلی است.در این مطلب موثرترین روش های افزایش اعضای کانال تلگرام را به شما آموزش خواهیم داد. در ابتدا ذکر این نکته لازم به نظر می رسد که افزایش اعضای کانال تلگرام ( Telegram ) با روش های غیر معمول ...

مجموعه -صفر تا صد راه اندازی کارگاه جوراب

نام محصول: مجموعه صفرتاصد راه اندازی کارگاه جوراب بافی تهیه کننده: دوران راهبی انتشار: وبسایت بچه‌های نساجی دانشگاه یزد فرمت محصول: کتاب الکترونیکی(PDF) + ویدئو MP4 قابل پخش در: موبایل، تبلت، کامپیوتر و ... مخاطب این بسته آموزشی: تمام افراد مبتدی که حداقل سرمایه ...

دانلود کتاب آموزش خوشنویسی با قلم و خودکار همراه

دانلود کتاب آموزش خوشنویسی با قلم و خودکار همراه

محتوای این مجموعه کامل آموزش خوشنویسی: 1- آموزش خوشنویسی با خودکار 2-سرمشق های خوشنویسی 3- آموزش خط تحریری 4-آداب خوش نویسی فايده اول خوشنويسی: كه روحي و دروني است ٬رويت خط زيبا موجب بهجت روحي و حظ معنوي مي شود و البته بهره معنوي خوشنويس مضاعف و مبتدا است و آثار و بركاتي ...

چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان

چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان

کتاب چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان کتاب چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان خیلی از وقت ها دوست داشته اید شخص و یا همسر خود را عشق خود نمایید. عاشق شدن به تمام معنا، طوری که هیچ کسی را به اندازه شما دوست نداشته باشد شما را کامل قبول ...

دانلود کتاب آموزش ساخت انواع کابینت مدرن MDF

دانلود کتاب آموزش ساخت انواع کابینت مدرن MDF

نوع فایل:PDF زبان:فارسی حجم فایل:18KB در چند دهه اخیر با توجه به افزایش رشد آپارتمان سازی ، تعداد متقاضیان ساخت کابینت نیز افزایش پیدا کرد و با توجه به تغییر ماهیت کابینت ها از فلزی به MDF و تمایل به تغییر مکرر دکوراسیون آشپزخانه از سوی خانواده ها ، کابینت سازی نیز در میان مشاغل ...

آموزش برنامه نویسی آردوینو

آموزش برنامه نویسی آردوینو

معرفی آردوینو : آردوینو یکی از معروف ترین platform های متن باز است که روی برد های خود از میکروکنترلر های AVR و ARM شرکت atmel استفاده کرده است . هدف اردوینو استفاده از مدار چاپی واحد بود که توانست باعث شود توزیع دهنگان این platform باهم به اشتراک گذاری کد ها و شماتیک پروژه ی ...

دانلود پکیج درآمدزایی 400هزارتومن ناچیز در 40دقیقه

دانلود پکیج درآمدزایی 400هزارتومن ناچیز در 40دقیقه

برای درآمدزایی فوق العاده، فقط توضیحات زیر را تا انتها بخوانید. ما درآمد شما را تضمین می کنیم. واقعا ده میلیون تومن درآمد ماهیانه هیچ چیز خاصی نیست. اینقد واسه خودتون بزرگ و دست نیافتنیش نکنین دوستان من، اگه به ضمیرناخودآگاه خودتون القا کردین که اون بزرگه و شما ...

تماس و پیامک ناشناس و رایگان با شماره

تماس و پیامک ناشناس و رایگان با شماره

برنامه تماس و ارسال پیام رایگان به دیگران با شماره ناشناس به صورت کاملا رایگان بدون نیاز به روت به وسیله این برنامه میتوانید با شماره دلخواه خود به دیگران زنگ بزنید. یعنی زمانی که شما با دیگران تماس می گیرید شماره دلخواهی که شما در برنامه وارد کرده اید برای شخصی که ...

کسب و کار اینترنتی در منزل

کسب و کار اینترنتی در منزل

کسب درآمد میلیونی اینترنتی و تضمینی در منزل جدید ترین و مطمئن ترین روش کسب درآمد در سال 1394 تعهد و ضمانت ما : در عرض فقط یک ساعت اول کسب درآمد نمایید بعد از درآمد آن این مجموعه را خریداری نمایید می دانیم همه ما از مطالب تبلیغاتی و الکی که در مورد کسب و کار اینترنتی است خسته ...

اینترنت رایگان همراه اول و ایرانسل !!!!!

اینترنت رایگان همراه اول و ایرانسل !!!!!

vipbike.ir توجه توجه روش هایی که کاملا قانونی هستند اما جایی آن ها را پیدا نمیکیند این روش ها بسیار ساده و کاربردی هستند و تنها با طی مراحلی ساده شما می توانید در کم تر از دو دقیقه حداقل ۱ گیگ اینترنت رایگان همراه اول و ۱۴ گیگ اینترنت رایگان ایرانسل دریافت ...

ردیاب شماره موبایل افراد رو نقشه بدن نیاز به Gps

ردیاب شماره موبایل افراد رو نقشه بدن نیاز به Gps

- ردیاب شماره موبایل افراد رو نقشه بدن نیاز به Gps ردیابی و کنترل از از راه دور ، با وارد کردن شماره موبایل نرم افزار ردیاب شماره موبایل کاملا ایرانی و فارسی بدون نیاز به فعال بودن GPS گوشی شما و طرف مقابل با استفاده از این نرم افزار ردیاب شماره موبایل فرزندان و افراد ...

اپلیکیشن سامانه مخابرات همراه

اپلیکیشن سامانه مخابرات همراه

اپلیکیشن فوق العاده و کم یاب سامانه مخابرات با امکانات زیر که گویای محتواست قابلیت استعلام شماره موبایل قابلیت کشف مزاحم تلفنی قابلیت دریافت ریز مکالمات مشترکین تلفن همراه مشترکین حقوقی مشترکین تلفن ثابت پیش شماره ها ...

مجموعه -صفر تا صد راه اندازی کارگاه جوراب

مجموعه -صفر تا صد راه اندازی کارگاه جوراب

نام محصول: مجموعه صفرتاصد راه اندازی کارگاه جوراب بافی تهیه کننده: دوران راهبی انتشار: وبسایت بچه‌های نساجی دانشگاه یزد فرمت محصول: کتاب الکترونیکی(PDF) + ویدئو MP4 قابل پخش در: موبایل، تبلت، کامپیوتر و ... مخاطب این بسته آموزشی: تمام افراد مبتدی که حداقل سرمایه 5 میلیونی ...

آموزش کسب درآمد از اینترنت

آموزش کسب درآمد از اینترنت

آیا می دانید؟ یک راز مهم در مورد سایت های کسب درآمد از اینترنت که ممکن است ندانید. می دانید چرا سایت های مختلفی که دیده اید نتوانسته اند به شما کمک کنند کسب درآمد کنید؟حقیقت این است که اکثر این سایت های آموزشی برای کسب درآمد در اینترنت توسط ...

نسخه خطی اشعار و پیشگویی های شاه نعمت الله ولی

نسخه خطی اشعار و پیشگویی های شاه نعمت الله ولی

شاه نعمت‌الله ولی نسخه خطی اشعار و پیشگویی های شاه نعمت الله ولی پر فروشترین کتاب نسخه خطی با بیش از 2000000 فروش تا کنون به دليل استقبال بي نظيز شما كاربران گرامي نسخه خطي فوق فقط تا پايان اسفند ماه با 20% تخفيف به فروش مي رسد و بعد از آن به قیمت ...

کسب درآمد 650میلیون تومانی در یک روز کاملا تست

کسب درآمد 650میلیون تومانی در یک روز کاملا تست

این روزها با توجه به شرایط نامناسب اقتصادی کشور، کسب درآمد برای خیلی از افراد جامعه بسیار دشوار است. بسیاری از افراد به امید اینکه در آینده بتوانند یک شغل کارمندی داشته باشند به سختی درس می خوانند و عده ای دیگر که نتوانند درس بخوانند نیز راه های دیگری را انتخاب می کنند. ...

رساله کارشناسی ارشد معماری با عنوان «طراحی

رساله کارشناسی ارشد معماری با عنوان «طراحی

رساله کارشناسی ارشد معماری با عنوان «طراحی مجموعه مسکونی با رویکرد ارتقاء تعاملات اجتماعی» (فایل word قابل ویرایش) این پروژه توسط گروه معماری تلار تهیه شده است. از این بابت مشابه آن در وب وجود ندارد. رساله در 157 صفحه تنظمیم شده و دارای 77 منبع است. متن مطابق ...

نرم افزار افزایش بازدید سایت و وبلاگ

نرم افزار افزایش بازدید سایت و وبلاگ

▼ توجه توجه ▼ شما می توانید این نرم افزار را به صورت رایگان از سایت ما دانلود نمایید: app.alosite.net نرم افزار افزایش بازدید سایت نرم افزاری است جهت بالا بردن بازدید سایت یا وبلاگ با ایپی های متفاوت شما میتوانید به جای خرید بازدید از سایت ها از نرم افزار بازدید استفاده کنید ...

کتاب « الفبای جامع ثروت و ثروتمندشدن » برای

کتاب « الفبای جامع ثروت و ثروتمندشدن » برای

قوانین ثروتمند شدن چیست؟ ذهن ثروتمندان چگونه کار می کند؟ وجود ثروت ساز چگونه وجودی است؟ چرا بعضی افراد با اینکه سخت کار می کنند هیچ وقت پولدار نمیشوند؟ ذهن فقرا با ذهن ثروتمندان چه تفاوتی دارد؟ نوع مشاغل ثروتمند شدن شما کدام است؟ چرا اکثر مردم از پیشرفت و بهبود ...

سوال عملی ICDL 2 همراه با جواب - ( سری اول )

سوال عملی ICDL 2 همراه با جواب - ( سری اول )

سوالات عملی ICDL2 همراه با جواب (ویندوز - اینترنت و ایمیل ) تعداد فایل : 7 نوع فایل : Pdf ...

آموزش تله کینزی در دو روز

آموزش تله کینزی در دو روز

فقط در 2 روز...! با سلام. در این کتاب آموزش کامل تله کینزی را بصورت خیلی ساده و روان در اختیار شما قرار دادیم که هرکسی حتی در مبتدی ترین سطح میتواند تله کینزی را در کمترین زمان ممکن یاد بگیرد. آموزش هایی که داده شده همراه با تصویر میباشند و باعث یاد گیری بهتر شما عزیزان ...

خلاصه کتاب وسؤالات تستي کتاب تفسیر قرآن کریم -

خلاصه کتاب وسؤالات تستي کتاب تفسیر قرآن کریم -

مجموعه سؤالات تستي كتاب تفسیر قرآن کریم (آیات برگزیده) (ويراست دوم، نشر معارف) مشتمل بر 600 سؤال. 2 جزوه و خلاصه درس (تفسیر قرآن کریم(آیات برگزیده) فایل pdfکتاب حجم فایل:20kb گردآورنده این فایل وب سایت نسیم بوک ...

دانلود فیلم های آموزش رانندگی با ماشین

دانلود فیلم های آموزش رانندگی با ماشین

آموزش رانندگي به زبان فارسي آموزشي كاملا فارسي و صد در صد اورجينال آيا مي خواهيد تمام فوت و فن رانندگي را به طور كامل بدانيد؟ آيا مخواهيد تنها با يكبار امتحان رانندگي قبول شويد؟ آيا چندين بار تست رانندگي داده و قبول نشده ايد؟ بهترين روش آموزش رانندگي در منزل ...


مطالب تصادفی

  • استفاده از نشاسته اصلاح شده هیدروکسی پروپیل دی استارچ فسفات به عنوان جایگزین روغن در سس مایونز  ....
  • استفاده از عصاره برگ زیتون به جای آنتی اکسیدان ها و نگهدارنده های سنتزی در سس مایونز و ارزیابی تغییرات فیزیکوشیمیایی .....
  • استخراج لیکوپن از ضایعات گوجه فرنگی.....
  • استخراج پلی ساکارید از برگ گیاه هفت کول و بررسی فعالیت ضد اکسایشی و ضد میکروبی آن....
  • استخراج پروتئین از کنجاله آفتابگردان و بررسی ویژگی‌های عملکردی آن....

بندرعباس

فروشگاه فایل های دیجیتالی کمیاب