تماس با ما

فید خبر خوان

نقشه سایت

فروشگاه فایل های دیجیتالی کمیاب

فروشگاه فایل های دیجیتالی کمیاب


اگر به یک وب سایت یا فروشگاه رایگان با فضای نامحدود و امکانات فراوان نیاز دارید بی درنگ دکمه زیر را کلیک نمایید.

ایجاد وب سایت یا
فروشگاه حرفه ای رایگان

دسته بندی سایت

محبوب ترین ها

پرفروش ترین ها

پر فروش ترین های فورکیا


پر بازدید ترین های فورکیا

برچسب های مهم

پیوند ها

اشتراک در خبرنامه

جهت عضویت در خبرنامه لطفا ایمیل خود را ثبت نمائید

Captcha

آمار بازدید

  • بازدید امروز : 4045
  • بازدید دیروز : 4878
  • بازدید کل : 1196788

غرر در معاملات از دیدگاه فقه امامیه و فقه شافعی....


غرر در معاملات از دیدگاه فقه امامیه و فقه شافعی....

چکیده

غرر در معاملات از دیدگاه فقه امامیه و فقه شافعی

 در جوامع بشری عمده­ی روابط روزمره­ي آنان به عقود و قراردادهای مالی اختصاص یافته است و قرار دادهای مالی و عقود معاوضی جزو بخش ضروری و اجتناب ناپذیر روابط اجتماعی انسان­ها شده است.

لذا در زمینه­ی معاملات، مقررات وقوانین خاصی وضع شده است که خارج ازمحدوده­ي آن مقررات وقوانین، معاملات، باطل و بی اعتبار معرفی شده اند. دراسلام نیز آن بخش ازمعاملاتی را که به دلیل فقدان پاره­ای ازشرایط اساسی صحت معامله، ازاعتبار برخوردار نمی باشند، باطل و بی­اثردانسته شده است.

هدف پژوهش حاضر، پرداختن به حکم معامله­ي غرری ازمنظر فقه امامیه و شافعیه جهت دست­یابی به یک نظریه­ی روشن می­باشدکه آیا معامله­ی غرری موجب عدم نفوذ یا موجب بطلان معامله می شود؟ علیرغم بررسی اجمالی درسابقه­ی موضوع به نظر می­رسد دراین خصوص، مبنا و منبع غرر و مفهوم و گستره­ی آن و نیز اثر آن بر قراردادها یکجا جمع و تجزیه و تحلیل نگردیده است، بنابراین، ضرورت دارد که این نقصان رفع شود و قالبی درخور فروعات و مسایل جدید پدید آید. آن­چه در طول این تحقیق به دست آمد این است که امامیه و شافعیه غرر را مبطل عقد دانسته و آن را صرفاً مخصوص معاملات نمی­دانند، بلکه در سایر عقود معاوضی نیز غرر می­تواند نقش باطل­کننده­ی خود را ایفا کند.

کلید واژه­ها: غرر، معاملات تغابنی، بیع فضولی، عقد غرری

 مقدمه

 با گذشت زمان و توسعه­ی تمدن بشری و همچنین پیچیده­تر شدن روابط اجتماعی و اقتصادی، مبادلات تجاری نیز توسعه یافته و به سوی کسب منافع بیش­تر و رفاه بهتر سوق پیدا کرده است.

در این میان قراردادها و معاملات اقتصادی در روابط بشری جایگاه ویژه و خاصی برای خود یافته­اند و از همان ابتدای پیدایش جوامع بشری برای حفظ و برقراری نظم عمومی و ایجاد روابط حسنه به وضع قوانین و مقررات توجه شده است. لیکن این معاملات، معاملاتی تغابنی هستند یعنی برای سود وزیان بر سر آن بحث و گفتگو می شود و حتی ممکن است برای سود بیش­تر دست به کارهای غیر قانونی زده شود. لذا از این نظر که پا از مرز قانون فراتر می­رود این نوع معاملات از درجه­ی اعتبار ساقط می­شوند، چون تضییع حقوق فردی و تجاوز به نظم عمومی صورت می­گیرد.

همان­طور که تمام جوامع بشری معیارهایی برای صحت و درستی معاملات تجاری در میان خودشان در نظر گرفته­اند و خروج از آن معیارها موجب بی اعتباری و عدم نفوذ قراردادهای فی مابین آن­ها می­شود، در جامعه­ی اسلامی نیز پاره­ای از معاملات و قراردادها به علت عدم رعایت شرط اساسی صحت معامله بی­اعتبار و غیرنافذ شمرده شده­اند. از جمله­ی این معاملات، عقد غرری-که موضوع بحث این نوشتار است- می­باشد. عقد غرری که در آن قدرت بر تسلیم و علم به عوضین وجود ندارد احتمال نزاع و کشمکش بین طرفین معامله بسیار است. به عبارتی هر گاه وضعیت قرار داد به گونه ای باشد که در نتیجه، جهل طرفین عقد یا یکی از آن­ها نسبت به مورد معامله، سر نوشت عقد را مجهول و مبهم نماید به طوری که موجب ضرر و زیان مالی و به تبع آن نزاع و اختلاف بین طرفین گردد، چنین معامله ای غرری و باطل خواهد بود. بنابراین، چون در دین اسلام توجه خاصی به صحت روابط اقتصادی شده است، برای جلوگیری از نزاع و کشمکش بین طرفین معامله ، این نوع معاملات مورد نهی قرار گرفته و در جهت رفع غرر احکام خاصی وضع شده است. در نتیجه می توان گفت مبنای این حکم فقهی حفظ منافع فردی - اجتماعی از طریق جلو گیری از منازعه و کشمکش بین طرفین قرار داد و تحریم اکل مال به باطل و به عبارتی نامشروع دانستن دارا شدن بلا جهت و نیز ارایه­ی راه عادلانه­ی تأمین نظم در روابط مالی مردم به واسطه­ی ممنوع ساختن چنین معاملات احتمالی می باشد.

از طرفی دیگر مصالح اقتصادی و پیچیدگی­های عصر کنونی و تسهیل معاملات تجاری که باعث ترویج برخی از معاملات شده است با احکام دین اسلام سازگاری ندارند، می­توان آن­ها را غرری دانست، در حالی که در تجارت امروزه بسیار متداول شده است و حتی جوامع حقوقی نیر با دیده­ي اغماض به آن می نگرند، مانند آن­چه در تجارت رواج دارد که در بسیاری از موارد معامله بر مبیعی قرار می­گیرد که هنگام معامله وجود خارجی ندارد یا پیش فروش خودرو و... که درجامعه­ی ما رواج پیدا کرده است و این درحالی است که ثمن معامله در هنگام عقد مشخص نیست و معامله به ثمن مجهول واقع می شود. هر چند ممکن است کارشناسان اقتصادی توجیهاتی در این باره ارایه نمایند و مصلحت اقتصادی ایجاب می کند که قرار دادهای مزبور معتبر تلقی گردد . در حالی که در جامعه­ی خود شاهد نتایج منفی در این­گونه معاملات مجهول هستیم که هیچ انسان منصفی نه آن­را می­پسندد و نه در حالت عادی به آن تن می­دهد.

 1- کلیاتو مفاهیم

 1-1-طرح تحقیق

طرح تحقیق عبارت است از توضیح و تعریف کامل و مفصل هر یک از مراحل موجود در چار چوب تحقیق.

1-1-1-بیان مسأله

در روابط اجتماعی انسان­ها، قراردادها، معاملات و دادوستدها بخشی ضروری و اجتناب ناپذیر نیاز­های بشری محسوب می­شوند. اگرچه از دیر­باز جوامع بشری درجهت برقراری امنیت، صلح اجتماعی و نظم عمومی و نیز تأمین و حفظ منافع افراد به سوی قانون­مند شدن گام برداشته است، لیکن از آن جا که نیازها و خواسته های انسانی به طور طبیعی مشابه یکدیگرند، نزاع بر سر کسب منافع افزون تر و تأمین رفاه بیش­تر، همواره وجود دارد. از این رهگذر در نتیجه­ی انعقاد قرار­دادها و پیمان های غیر معتبر و برخلاف مصلحت فردی – اجتماعی به حقوق افراد تجاوز شده است. در نتیجه ي دارا شدن غیر عادلانه در جهت جلب منافع مادی فزون­تر، تجاوز به صلح اجتماعی، نظم عمومی و معنویت اخلاقی از طریق ایجاد اختلاف و کشمکش میان طرفین قراردادها و معاملات، صورت خواهد گرفت( اسکینی ،1371 ،ص25).

نظام­های اجتماعی که بر مبنای آرمان­های دینی و با هدف عدالت اجتماعی و تنظیم روابط مردم و حفظ نظم در جامعه شکل گرفته­اند، در زمینه­ي آثار شرعی ناشی از تعهدات و روابط قراردادی و انجام معاملات، قواعد و مقررات خاصی وضع نمودند و افزون بر این، برخی از داد و ستدها و معاملات را – اگرچه متعارف و متداول هم باشد- به دلیل رعایت قواعد آمره و حفظ نظم عمومی غیر معتبر و بدون اثر شرعی می­شمارند. در نظام اسلامی نیز برخی از معاملات و قراردادها به دلیل فقدان پاره­ای از شرایط اساسی، غیر قابل پذیرش هستند. از جمله­ی این معاملات می­توان به معاملات غرری اشاره نمود. منظور از معامله­ی غرری قرارداد و عقدی است که وضعیت آن، برای یک یا دو طرف معامله زیان مالی به دنبال داشته و سبب ایجاد اختلاف و کشمکش میان آن ها خواهد شد(الماسی، 1370، ص 36).

غرر در نزد فقها عبارت است از جهل در خصوص رسیدن شی به دست منتقل­الیه (شهید اول، 1308، ص253).

دربرخی از فرهنگ­های لغت فارسی، غرر به معنای « هلاکت»، « خطر » و « فریب خوردن» آمده است ( عمید، 1356، ص750 ؛ معین،1360، ص874).

برخی قاموس­ها غرر را از مصدر «غرارّه » به معنای « خدیعه» و «غفلت» دانسته اند( الماسی، 1370، ص54 ).

شافعیه بیع غرری را چنین تعریف نموده­اند: بیع چیزی که وجود و عدم آن دانسته نمی شود و یا از نظر کمیت ( قلت و کثرت ) مجهول است و یا قدرت بر تسلیم آن وجود ندارد(ابو جیب، 1402، ص 272 ). در نظام اسلام، توجه خاصی به کسب عادلانه و مشروع و نیز استحکام و اتقان معاملات بین افراد جامعه شده است. به همین خاطر، غرر و خطر در معامله، که ناشی از جهل به مبیع و ثمن ( ارزش و قیمت کالا ) هنگام انعقاد قرار داد می باشد، منع و نهی شده است. لذا از این قاعده ي فقهی، تحت عنوانی مستقل در برخی از آثار بزرگان امامیه و فقهای شافعیه در زمینه ي قواعد عمومی و مبانی کلی قرار دادها بحث شده است.

با توجه به اختلاف نظر فقهای امامیه و شافعیه در برخی از موارد نیاز به بررسی و پژوهش در این زمینه می­باشد. لذا در این پژوهش برای رفع ابهام به بررسی غرر در فقه امامیه و شافعیه خواهیم پرداخت و برای رسیدن به مقصود، نظرات متفاوتی را آورده و آن­ها را از زوایای مختلف مورد بررسی قرار داده و نتیجه­گیری خواهیم کرد.

 1-1-2-اهمیت تحقیق

باتوجه به گسترش جامعه­ی بشری و پیچده­تر شدن روابط اقتصادی، مبادلات و معاملات نیز میان انسان­ها گسترش یافته و بشر را به سوی کسب منافع و درآمدهای بیش­تر ترغیب نموده است، لذا قراردادها و معاملات در روابط اقتصادی انسان­ها جایگاه ویژه­ای دارند. از سوی دیگر بشر برای دست­یابی به منافع و سود بیش­تر ناگزیر به انتخاب راه­های متعددی است که ممکن است در این مسیر به گونه­ای عمل شود که با دستورات شرع منافات داشته باشد.

لذا اسلام با معاملات و قراردادهای ربوی یا اعمالی چون قمار و نیز معاملات غرری که در واقع معامله بر مجهول و یا شرط مجهول است ، مخالف می باشد؛ زیرا معاملات در اسلام اصولاً تابع « عدالت معاملاتی» هستند و درمعامله­ی غرری چنین تعادلی وجود ندارد اصل دیگری که در نگرش و جهان بینی اسلام مورد نظر است، اصل مساوات و قسط است که اسلام تمام راه­های کسب دارایی بلاجهت را مسدود نموده و مردم را به اجرای عدالت اجتماعی و اقتصادی دعوت نموده است تا سعادت اجتماعی میسر گردد. با توجه به این­که استیفای نامشروع و دارا شدن بلاجهت به ظلم منتهی می شود و نتیجه­ی معامله که همان دارا شدن شی معادل ثمن است حاصل نمی­گردد ضرورت دارد، در مورد چگونگی این موضوع بحث و گفتگو شود تا زوایای امر تا حدودی روشن گردیده و ابهامات بر طرف گردد.

1-1-3- پرسش­های تحقیق

الف) آیا غرر شامل ایقاعات می­شود ؟

ب) آیا غرر صرفا شامل عقود می­شود؟

ج) غرر شامل چه نوع معاملاتی می­شود ؟

د) آیا نهی در معامله­ی غرری با توجه به حدیث نبوی « نهی النبی (ص) عن الغرر»

دلالت بر فساد معامله می­کند یا خیر ؟

 

1-1-4- فرضیه­ها

الف) مفهوم غرر عرفی است و باید چارچوب عرف بررسی و شناسایی شود.

ب) غرر از نظر فقها قابل توسعه به تمامی عقود و ایقاعات است.

ج) ماهیت غرر شامل هر گونه معامله­ی ضرری می شود.

د) نهی در معامله ی غرری موجب فساد آن می­شود و در نتیجه، اثری از نوع نقل و انتقال بر آن مترتب نمی­شود.

 1-1-5-هدف تحقیق

با توجه به اهمیت موضوع و ضرورت تبیین مفهوم آن، و همچنین کاستی­های موجود در پژوهش­های صورت گرفته در این زمینه، پژوهش حاضر برآن است تا با ارایه­ی دیدگاه­های فقهای امامیه و شافعیه به صورت صریح گامی نو در این جهت برداشته و به اهداف ذیل دست یابد:

الف) بررسی و تحلیل نظرات فقهای شیعه و شافعیه و استخراج اصول و قواعد کلی و دست یابی به یک نظریه­ی روشن.

ب) استفاده و بهره وری از نتایج حاصله در مراکز علمی و فقهی و موسسات مطالعاتی و تحقیقاتی.

ج) با توجه به این­که از نقطه­نظر فقهی، غرر درحل بسیاری از مشکلات حقوقی معاملات نقش به سزایی دارد و از طرفی جای آن در نظرات حقوقی ما خالی است و از نظر فقهی دارای ابهام است پرداختن به این موضوع دراین تحقیق ضروری است.

 1-1-6- پیشینه­ی تحقیق

طی تحقیقات انجام شده تألیفی که به صورت خاص درباره­ی این موضوع بحث کرده باشد مشاهده نگردید، اما در لابه­لای سایر موضوعات به این مطلب پرداخته شده است. مانند کتب فقهی مبسوط شیخ طوسی، ارشاد الاذهان علامه­ی حلّی، البیع امام خمینی(ره) و عوائد الایام نراقی و .... در ضمن بحث مطالب فقهی به موضوع غرر نیز اشاره داشته­اند. لذا بحث پیرامون معاملات و داد ستدهای باطل سابقه­ی طولانی دارد به گونه­ای که می­توان سابقه­ی آن را به زمان طلوع دین مبین اسلام و نزول آیات نورانی قرآن در زمینه­ی نامشروع بودن بیع غرری ارجاع داد. احادیث منقول از رسول گرامی اسلام (ص) و نیز ائمه­ی معصومین (ع) نیز مشهود است. اندیشمندان و فقهای شیعه در این خصوص جهد و تلاش زیادی نموده و ابعاد آن را به طور وسیعی بررسی نموده اند و در این زمینه اظهارنظرهای کافی و رسایی دارند، که می­تواند در هنگام بسته شدن راه­های حل مسایل فقهی در این خصوص راهگشا بوده و ادامه­ی روند کار و فعالیت مسلمین را در عرصه­ی اقتصادی تسهیل سازد. ولی فقهای شافعی چندان مطالب کافی و کاملی که بتوان ابعاد موضوع را بصورت جامع بررسی نمود نداشته و در حد اختصار به مطلب اشاره نموده­اند.

 1-1-7- جنبه ي نو آوری

با توجه به اقتباس مقررات قانون جمهوری اسلامی ایران از فقه امامیه و لزوم بررسی مقررات و مبانی فقهی مربوط به بحث غرر و همچنین با توجه به اصل 167 قانون اساسی که در صورت سکوت، اجمال و فقدان نصوص قانونی، قضات محاکم باید با استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتاوای معتبر مبتنی بر قواعد فقهی، حکم قضیه را صادر نمایند، لذا ویژگی رساله­ی حاضر این است که با مطالعه­ی تطبیقی غرر را از نظر ماهیت و شمول مورد بررسی قرار می­دهد، بنابراین، کاری جدید و مفید به نظر می­رسد.

 1-1-8-روش تحقیق

این تحقیق یک تحقیق نظری است که از نوع توصیفی بوده و به صورت مقایسه­ای و تطبیقی با مطالعه و بررسی دقیق منابع معتبر و قوانین مربوطه در فقه امامیه و شافعیه صورت پذیرفته و بر پایه­ی مطالعات کتابخانه­ای و با استفاده از قرآن و روایات و کتب فقهی و استفاده از سایت­های آموزشی انجام گرفته است.

1-1-9-دشواری­های تحقیق

الف) عدم دسترسی کافی به کتابخانه­ی تخصصی- فقهی و منابع لازم.

ب) عدم دسترسی به استاد راهنما و مشاور جهت استفاده­ی هر چه بهتر از نظرات آن­ها در نگارش پایان­نامه.

ج) مهم­ترین مشکل، فقدان منابع و نیز عدم ارایه­ی نظرات لازم از سوی فقهای شافعیه، که در نهایت سختی و رنج مجبور شدم تمام دانشکده­های فقه شافعی قم، سنندج و کلیه­ی دانشکده­های دانشگاه­های تهران را به همراه کتابخانه­های آن­ها جستجو نموده ولی متأسفانه فقهای شافعی در این زمینه اطلاعات کافی و لازمی ارایه ننموده­اند که از این بابت دچار دردسر شدم.

  1-2-مفاهیم

 1-2-1-مفهوم غرر

مفهوم غرر از دو جهت قابل بررسی است:

اول: از نظر لغوی یعنی واضع لغت در هنگام وضع آن، چه معنایی را آورده است.

دوم: از نظر اصطلاح فقهی یعنی فقهای شیعه و شافعی از این واژه چه مراد کرده­اند.

1-2-2-تعريف لغوی

غرر(به فتح اول و دوم) واژه‏اي است عربي و داراي معاني گوناگون؛ گزيده‏اي از آن معاني بدين قرار است(صفی­پور، 1218، ص 912) و (الزبیدی، 1306، ص 443) آن­را به معنی«خطر» آورده‏اند. در «اقرب الموارد» (شرتونی، 1365، ص 867) به معناي «در معرض هلاك افتادن» آمده است. بجنوردی می­گويد: آن‏چه پايان و عاقبتش نامعلوم باشد، آن را غرر نامند. در «مغرب» آمده است كه غرر خطري باشد كه وجود و عدمش مشكوك است. «اساس اللغه»، «مصباح»، «جمل» و «مجمع البحرين» نيز غرر را به «خطر» تفسير و معنا كرده‏اند.

در برخي از فرهنگ‏هاي لغت فارسي، غرر به معناي «هلاكت» (دهخدا، 1325، ص 148؛ صفی­پور، 1218، ص 912)، «خطر» و «فريب خوردن» آمده است(معين،1345 ، ص 2400) در تهذیب اللغه ازهری غرر به معنای«خطر» آمده است و همین­طور شهید ثانی غرر را به معنای خطر آورده و آن­را با غرور به یک معنا بکار برده است(شهید ثانی، 1403، ص214) شیخ انصاری معنای «خطر» را برای این لفظ عنوان نموده است(شیخ انصاری، 1367،ص188).

مذهب شافعی غرر را از مصدر «غراره» به معناي «خديعه» و «غفلت» دانسته‏اند( ابوجيب، 1402، ص 272).

شهيد اول در كتاب «قواعد»، غرر را چنين تعريف كرده است:

غرر در لغت جهل در خصوص رسیدن شی به دست منتقل­الیه (شهيد اول، 1308،ص 253).

از نگاه دیگری «غرر» به معناي خطر است و خطر به معنای مصدری؛ یعنی در معرض هلاکت بودن، و «تغرير»؛ يعني شخصي را مغرور كردن(مراغه‏اي، 1297، ص 29).

«قاموس» در تعريف غرر آورده است:

و «عَرَّضَ للخطر» به معناي «در معرض خطر قرار گرفتن» تحت اين عناوين بيان شده است(روحي البعلبكي، 1296، ص 797). محقق نراقی در مورد معنای لغوی غرر چنین آورده است: «غرر» اسم و از ریشه­ي تغریر است و تغریر یعنی در معرض هلاکت قرار دادن. غرر در معنای خطر است و غرر در شکل مصدری به معنای« مشرف بر از بین رفتن» است و «مخاطره» انجام دادن چیزی است که دارای خطر با احتمال بیش­تر یا احتمال مساوی از بین رفتن باشد. وی این معنی را براساس تصریح لغت شناسان، به عنوان معنای غرری دانسته است(نراقی ، 1245، ص31).

از مجموع آن‏چه واژه­شناسان و فقها در معناي لغوي غرر بيان داشته‏اند،به دو نكته­ی زير مي­رسيم:

1 ـ اگرچه از اين ماده، الفاظ متعددي در قالب مصادر مجرّد، مانند غراره، و غير مجرد، مانند اغترار و اسم‏هاي مختلف، مانند غِرّه (به كسر اول) به معناي غفلت، غُرّه (به ضمّ اول)، و الغَرَر و امثال آن ساخته شده است، اما مي‏توان گفت همه ي آن‏ها بر معنا و مفهوم مشترك زير، مطابقت دارند و آن عبارت است از:

غرر اسم است كه از تغرير اخذ شده و تغرير يعني «در معرض هلاكت و نابودي قرار گرفتن». غرر خود به معناي «خطر» است و خطر هم كه خود واژه­ی عربي است به چندين معنا آمده است؛ از جمله «احتمال»، «احتمال ضرر»، «نزديك به هلاكت»، «اقدام بر عملي كه ايمن از ضرر نيست.»( امام خميني، 1368، ص 204) يا «آن‏چه مايه­ی تلف شدن كسي يا چيزي باشد.»(عمید، 1356، ص 537) و نيز «چيزي كه در آن احتمال برتر و يا مساوي نسبت به تلف و نابود شدن وجود داشته باشد»( نراقي،1245، ص 30).

2ـ در هيچ يك از كتاب‏هاي لغت و غير آن‏ها، غرر به معناي جهل نيامده است. اگر چه برخي واژه‏شناسان معناي «غفلت» را ذكر كرده‏اند، ولي بديهي است كه غفلت غير از جهالت است. بنابراين، بر خلاف آن‏چه رايج است، غرر به معناي جهل نمي‏باشد؛ هر چند در برخي موارد خطر و غرر ناشي از جهل مي‏باشد و اين مطلب ديگري است. در پايان بايد افزود كه:

«برخي واژه‏شناسان، غرر را با توجّه به مبادي آن (غفلت و خدعه و اغفال) تفسير كرده‏اند و گروهي ديگر، غرر را با لحاظ كردن غايت و نتيجه­ی آن (خطر) معنا نموده‏اند كه مي‏توان گفت هركدام از اين معاني مستلزم جهل به واقع امر است»( نائيني، 1290، ص 379).

ولي با وجوداين، «غرر در معامله» به معناي «خطر در معامله» است و اين همان معناي مورد نظر ما مي‏باشد.

 1-2-3-غرر و عقد غرري در اصطلاح فقهي

برخي از فقها بيان داشته‏اند كه غرر از نظر شرع (اصطلاح فقهي)، جهل در خصوص رسيدن شي‏ء به دست منتقل‏اليه است. از اين رو، اگر حصول چيزي كه مجهول است، معلوم باشد و يا فقط صفت آن مجهول باشد، غرري نخواهد بود بر همین اساس بین غرر و جهل، عموم و خصوص من وجه است‌(شهيداول،1308،ص253) که در مبحث فرق بین غرر و جهل به تفصیل از آن سخن خواهیم گفت. بعضي درباره­ی بيع غرري گفته‏اند: بيع غرري از نظر شافعيه عبارت است از بيع چيزي كه وجود و عدم آن دانسته نمي‏شود و يا از نظر كميّت (قلّت و كثرت) مجهول است و يا قدرت بر تسليم آن وجود ندارد(ابوجيب، 1402، ص 272) برخی دیگر آن را به معنای خدعه و تدلیس آورده اند. ولی غرر به معنای خطر و اقدام بر عملی است که احتمال زیان در آن باشد لذا در برخی از کتب فقهي شافعی مترادفس غرور آمده است (شیرازی،1379،ص292).

اسنوی شافعی در این باره گفته «الغرر هو ما تردد بین شیئین اغلبهما اخوفهما»(الزحیلی، 1997، ص256).

در «بحرالزّخّار» آمده است:

معناي غرر عبارت است از تردّد در وجود مبيع، يا تردّد در امكان قبض آن، مانند پرنده درهوا، و بيع غرر عبارت است از تردّد و شك نسبت به حصول مبيع و عدم حصول آن بدون هيچ ترجيحي (احمد بن يحيي، 1287، صص 293 و 309).

برخي از فقها درباره ي بيع غرري چنين بيان داشته‏اند:

معامله‏اي كه در آن خطر باشد، معامله­ی غرري محسوب مي‏شود و خطر هم عبارت است از احتمال ضرري كه از نظر عقلا قابل اجتناب است، نه احتمال ضعيفي كه عرف توجّهي به آن ندارد و احتمال مؤثر در تحقق بيع غرري از چند امر ناشي مي‏شود:

1 ـ اين احتمال، از عدم اعتماد و اطمينان به وجود مال و امثال آن ناشي مي‏شود.

2 ـ اين احتمال ضرر، از عدم وثوق به امكان تسليم يا تسلّم و قبض مبيع به وجود مي‏آيد، اگر چه مبيع، معلوم الوجود است.

3 ـ اين احتمال، ناشي از عدم اعتماد و اطمينان در مورد قابليّت آن شي‏ء به جهت معاوضه در مقابل عوض‏است كه درنتيجه ي جهل نسبت به مقداريا جنس يا وصف آن به وجود مي‏آيد؛ به عبارت ديگر، خطر عبارت است از عدم اطمينان طرفين معامله يا يكي از آن‏ها نسبت به اين‏كه آن‏چه كه براي او حاصل مي‏شود آيا قابليّت اين معاوضه را دارد يا خير؟ يا اين‏كه شيئي كه عوض قرار مي‏گيرد آيا حاصل مي‏شود يا خير؟(مراغه‏اي،1297، ص 268).

برخي ديگر از فقها معتقدند كه بيع غرری عبارت از اين است كه يكي از عوضين در خطر باشد، يعني در شُرف نابودي، تباهي و تلف باشد(نراقي، 1245، ص 30).

محمد بن حمزه­ي طوسي، بيع غرري را اين­طور تعريف كرده است:

غرر آن است كه تحت ضابطه‏اي نباشد و يا مقدار دقيقِ قابل محاسبه نباشد، يا اين‏كه قبل از تسليم از تلف آن ايمن نباشند( ابن حمزه، 1408، ص 245).

مرحوم صاحب جواهر در معناي غرر مي‏نويسد: معنای اصطلاحی غرر از معنای لغوی آن دور نیفتاده، معنای فقهی آن این است که مبیع یا ثمن در بیع، و عوض یا معوض در هر معامله­ی معاوضی در معرض خطر باشد. یعنی احتمال نابودی آن عرفاً و عادتاً مورد توجه باشد.

غرري كه از آن نهي شده است؛ يعني خطر ناشي از جهل به صفات و مقدار مبيع، نه مطلق خطر؛ زيرا در بيع كالاي غايب ضرورتاً خطر حاصل مي‏شود و حال آن كه بيع كالاي غايب جايز است و يا در بيع سردرختي و محصولات زراعتي، مادامي كه چيده و درو نشده باشند، غالباً خطر وجود دارد، اما بيع آن‏ها صحيح و معتبر است. بنابراين، مراد از غرر، مطلق خطر نيست(نجفي، 198، ص 388).

مرحوم شيخ انصاري در ردّ كلام صاحب جواهر مي‏گويد:

خطر ناشي از جهل به حصول مبيع به دست منتقل‏اليه، به مراتب مهم‏تر از جهل به صفات مبيع است؛ لذا وجهي ندارد كه كلام اهل لغت را به خطر ناشي از جهل به صفات و مقدار مبيع برگردانيم. هم‏چنين مشهور است كه فقهاي اماميّه دو مثال معروف «ماهي در آب» و «پرنده در هوا» را براي مورد عجز از تسليم مبيع، مطرح كرده‏اند، نه جايي كه صفات و مقدار مبيع مجهول باشد(شیخ انصاري، 1367، ص 185).

مقایسه

آشكار است كه بين كلام صاحب جواهر و صاحب قواعد (شهيد اول) در تعريف اصطلاحي عقد غرري، تفاوت ماهوي و تنافي وجود دارد؛ زيرا صاحب جواهر غرر را ناشي از جهل به صفات مي‏داند، در حالي كه شهيد اول غرر را ناشي از جهل به حصول مي‏داند.

مرحوم شيخ انصاري در نتيجه‏گيري از بحث منشأ تحقق غرر و عقد غرري مي‏فرمايد:

كليه­ی علما و فقها متفق‏اند كه در معناي غرر، جهالت اخذ شده‏است، و جهل قدر جامع بين تفاسير وارده در معناي غرر است،( برخي از علماي معاصر نيز غرر را مستلزم جهل دانسته‏اند؛ خواه جهل در اصل وجود مبيع باشد و خواه در حصول آن در صفات مبيع از حيث كميّت و كيفيت(شيخ انصاري،1367، ص 5) بيان شد كه بين اقوال فقها در منشأ تحقق غرر و جهل مؤثر در پيدايش عقد غرري، تنافي وجود دارد. شايد اين عدم هماهنگي و اضطراب در كلمات آنان از معناي غرر ناشي شده باشد(نائيني ، 1290 ، ص 379)كه سبب اختلاف در مصاديق و محدوده­ی غرر است.

نقد نظر شیخ انصاری: امام خمینی (ره) کلام شیخ انصاری را نقد کرده و می­فرماید: كلمات شيخ و غير او درباره­ی غرر مضطرب است، بعضاً جازم‏اند بر اين‏كه غرر به معناي جهالت است، و در جاي ديگر غرر را به معناي خطر يا اقدام بر عملي كه ايمن از ضرر نيست آورده‏اند و حال آن‏كه در هيچ يك از كتب لغوي، غرر را به معناي جهالت تعريف و تفسير نكرده‏اند؛ زيرا عناوين ذكر شده و تعاريف آورده شده در كتب لغت ـ حتي غفلت ـ غير از عنوان جهالت است و شگفتا از شيخ انصاري كه بيان داشته است: و بالجمله، فالكُلّ متفقون علي اخذ الجهاله في معني الغرر ...؛ يعني اين‏كه همه­ي علما متفق‏اند كه درمعناي غرر جهالت نهفته است (امام خميني، 1368، ص 204).

بنابراين، در خصوص اصطلاح فقهي عقد غرري مي‏توان گفت: عقدي است كه وضعيت و شرايط انعقاد آن ـ كه ناشي از جهل در اصل وجود مورد معامله (مبيع و ثمن) و يا جهل به صفات و يا شك و ترديد نسبت به حصول آن است ـ موجد خطر مالي در معامله است.

«هريك از غره و غرور و غرر (بر حسب مورد) مستلزم جهل به واقع است؛ زيرا اگر شخص به آن عالم باشد، اقدام او منافي با غرر و فريب خوردگي است»(نائيني، 1290، ص 379).

با توجّه به معاني لغوي متعدد غرر وتعاريف اصطلاحي مختلفي که در خصوص غرر و عقد غرري بيان شده در حدّ نياز، برخي از آن‏ها مطرح خواهد شد.

اختلاف در تعريف اصطلاحي غرر و عقد غرري به گونه‏اي است كه بين برخي از تعاريف، تنافي آشكاري وجود دارد، مثل تعريف صاحب جواهر و تعريف شهيد اول و امثال آن؛ لذا ما از مجموع تعاريف، چند تعريف مشترك را انتخاب نموده، و در پايان، تعريف مورد نظر خود را ـ كه به نظر مي‏رسد تعريف جامعي باشد ـ تبيين مي‏كنيم.

از مجموع تعاريف مذكور مي‏توان به چند تعريف زير، دست يافت:

1ـ عقد غرري عقدي است كه حصول و عدم حصول مورد معامله معلوم نيست. با اين تعريف، معامله‏اي كه در آن مورد معامله مجهول باشد، خارج مي‏شود؛ يعني اگر چه از جهاتي مورد معامله مجهول باشد، ولي ملاك و مناط عقد غرري حصول و عدم حصول مورد معامله است.

2 ـ عقد غرري عقدي است كه مبيع درآن از جهاتي مجهول باشد، مانند جهل به مقدار يا جهل به صفات. با اين تعريف معامله‏اي كه در حصول و عدم حصول مبيع شك وجود دارد، خارج مي‏شود.

3ـ عقد غرري عقدي است كه علاوه بر آن‏كه جهل در آن اخذ شده است، احتمال حصول ضرر از ناحيه ي اين جهل هم وجود داشته باشد(شیخ انصاری، 1367، ص 186).

ج ) تعريف برگزيده

عقد يا معامله­ی غرري، عقدي است كه به جهتي از جهات، نتيجه و پايان آن براي طرفين معامله يا يكي از آن‏ها مجهول باشد به گونه­ای که امکان دست­یابی خریدار به مبیع یا بایع به ثمن حتمی نبوده و یا این­که بدانند بر آن مستولی نخواهند شد و مبیع یا ثمن در معرض خطر خواهند بود و در نتيجه، احتمال ضرر و زيان وجود داشته باشد؛ به عبارت ديگر، معامله­ی غرري، قرارداد و عقدي است كه وضعيت و شرايط انعقاد آن براي يك يا دو طرف قرارداد زيان مالي به دنبال داشته و سبب ايجاد اختلاف و كشمكش بين آن‏­ها خواهد شد.

نظر نگارنده آن است كه غرر مترادف جهل نيست، بلكه غرر ناشي از جهل و به تعبيري مستلزم آن است و نتيجه­ی آن، خطر و احتمال ضرر و زيان مي‏باشد

1-2-4-موارد غرر

از تعاريف اصطلاحي متعدد و گوناگوني كه براي غرر و عقد غرري یعنی احتمال نابودی مورد معامله بيان شده، مي‏توان مهم ترين موارد غرر را استنباط كرد كه عبارت‏اند از:

1ـ موردي كه اطميناني به اصل وجود مبيع نيست؛ به عبارت ديگر، نسبت به وجود مبيع ترديد و جهل وجود دارد؛ يعني احتمالِ موجدِ خطر و غرر، ناشي از عدم اطمينان به وجود مال است، مانند حمل حيوانات و ميوه­ی درختان قبل از چيدن؛ معامله­ی چنين كالاهايي غرري است، چون ممكن است هرگز به وجود نيايند و این احتمال معقول و متعارف است.

2ـ موردي كه تسليم يا تسلّم مبيع قطعي نباشد، هر چند به وجود مبيع علم داشته‏باشم، مانند فروختن ماهيان دريا، پرندگان هوا و فروختن ملکی که از دست مالک آن خارج شده و در چنگ غاصبی قوی پنجه است، یا فروختن حیوان سرکش فراری.

3 ـ موردي كه به قابليّت شي‏ جهت معامله، اطمينان و اعتماد وجود ندارد، اگرچه مورد معامله موجود و قدرت بر تسليم و تسلّم آن وجود دارد. البته اين احتمال از عدم اعتماد و اطمينان در نتيجه ي جهل به مقدار يا جنس يا وصف مبيع يا ثمن به وجود مي‏آيد، مانند خريد و فروش محموله‏اي، بدون تعيين جنس يا وصف ياكميّت آن و يا انعقاد قراردادي كه موضوع آن، وسيله­ی نقليه باشد، بدون تعيين وصف، مدل و ساير مشخصات اساسي آن.(شیخ انصاری، 1367، ص185).

احتمال خطر نباید ضعیف باشد

باید توجه داشت که احتمال مورد توجه و متعارف باید در حدی باشد که عرفاً قابل تسامح و نادیده گرفتن نباشد و گرنه احتمال قابل اغماض موجب خطر و غرر نخواهد شد. بدین جهت شهید اول در کتاب شرح ارشاد خود نوشته است: ضابطه­ی غرر این است که احتمالی باشد که عرفاً از آن اجتناب و دوری می­شود آن­گونه که اگر بدان التفات و توجه نشود و بر آن حال رها شود در عرف جای سرزنش و نکوهش باشد که مال خود را تضییع کرده است(محمدی، 1384، ص65).

کمی عوض موجب غرر نیست

کمی مقدار عوض، با فرض علم به وجود آن و علم به امکان قبض و اقباض آن و علم به اوصاف آن از جهت کمیت و کیفیت و نوع ، منشاء غرر نمی باشد. زیرا غرر به معنای خطر و خطر به معنای احتمال است و احتمال موجب غرر سه گونه است، و فرض بر این است که هیچ­کدام از آن­ها وجود ندارد، مثلاً هرگاه شخصی مقداری چای می­فروشد به مبلغی ارزان­تر از نرخ معامله­ی روز، این معامله با فرض علم به قیمت روز غرری نیست؛ همین­طور اگر این مقدار چای را بفروشد به مقداری شکر که کمتر از ارزش آن باشد، این ارزش کمتر به منزله­ی هبه است و اشکالی ندارد مگر آن که تفاوت مبیع و ثمن به حدی باشد که معامله را سفهی کند که از این جهت باطل خواهد بود نه از جهت غرر( محمدی، 1384، ص65).

بررسي كامل اين موارد، بيان مصاديق آن‏ها و اين‏كه كدام يك از موارد مذكور مشمول حكم معاملات غرري مي‏شوند و اختلاف آراي فقها در اين باره ، در مباحث آينده و در جاي خود مطرح خواهد شد.

 1-3-غرر و ديگر اصطلاحات مشابه

با توجّه به اين‏كه غرر، غير از كلماتي، مانند «غرور» ، «تدليس» ، «جهل» ، «گروبندي» است و در برخي كتب فقهي اشتباهاً به جاي يكديگر به كار برده مي‏شوند، جهت روشن ساختن اين تفاوت و تمايز، و تبيين كاربرد صحيح آن‏ها، هركدام از عناوين ياد شده را به طور اختصار بررسي مي‏كنيم.

1-3-1-غرر و غرور

در تعريف لغوي غرر گذشت كه از اين ماده، مصادر و اسم‏هاي مختلفي بنا شده است، از آن جمله كلمه­ی غرور (به ضمّ اول) مي‏باشد كه واژه‏اي است عربي و در كتب واژه‏شناسان داراي معاني گوناگون مي‏باشد، مانند «فريفتن» (دهخدا، 1325، ص 172)، «فريب دادن» (معين،1345، ص 2400) ، «كسي را بيهوده اميدوار كردن» و «آراستن خطا»، و نيز حاصل مصدر آن به معناي «فريفتگي»، «فريب»، «حيله» و «زرق» آمده است و از همين ماده است متاع غرور به معناي متاع فريب( صفی­پور،1218، ص 912 ؛ شرتونی، 1365، ص 867 ؛ دهخدا،1325، ص 172).

برخي آن را به معناي «خدعه» و «تدليس» نيز ذكر كرده‏اند(محقق داماد،370 ، ص178). ولي غرر به معناي خطر و اقدام بر عملي كه احتمال زيان در آن باشد، آمده است. در بعضي از كتب فقهي، غرر به جاي غرور استعمال شده (الشيرازي، 1379، ص 292؛ نجفی، 1981، ص 440). حتّي برخي از فقيهان در بحث نكاح و ازدواج، فصلي به نام «خيار غرر» گشوده‏اند، و در اين بخش از غرور و تدليس در ازدواج بحث مي‏كنند (احمد بن يحيي ، 1287، ص 67).

غرور در كتب قواعد فقه تحت عنوان «قاعده­ی غرور» جدا و مستقل از عنوان و «قاعده­ی غرر» مطرح است و داراي تعريف، منشأ، شرايط و موارد خاصي است. براي روشن‏تر شدن تمايزها، نخست اين قاعده را به طور مختصر بيان مي‏كنيم، سپس به تفاوت‏هاي اساسي بين غرر و غرور مي‏پردازيم.

قاعده­ي غرور: هرگاه از شخصي عملي صادر گردد كه باعث فريب خوردن شخص ديگري بشود، و ضرر و زياني متوجّه او گردد، شخص نخست به موجب اين قاعده ضامن است و بايد از عهده­ی خسارت وارده برآيد. شخص اول را غارّ، و شخص دوم را مغرور و اين قاعده را غرور مي‏گويند. دراين تعريف لازم نيست كه شخص اول قصدنيرنگ‏وخدعه‏داشته‏باشد، حتي ممكن است خودش هم از ديگري فريب خورده باشد، بلكه همين مقدار كه از او فعلي صادر شود كه ديگري با توجّه به آن فريب بخورد، براي صدق عنوان غرور كافي است(محقق داماد، 1370، ص 171؛ بجنوردی، 1360، ص 225).

همان طور كه ملاحظه مي‏شود، بين غرر و غرور (دو قاعده­ی غرر و غرور) تفاوت اساسي و ماهوي وجود دارد، كه مهم‏ترين آن‏ها عبارت‏اند از:

1ـ در معناي غرور، فريفتن، خدعه و گول خوردن نهفته است و حال آن‏كه در معناي غرر، خطر و احتمال ضرر اخذ شده و غالباً منشأ آن جهالت است.

2 ـ در غرر، فريب خوردن شخص مطرح نبوده و خدعه و نيرنگي در ميان نيست و فقط جهتي از جهات معامله مجهول است و حال آن‏كه در غرور عنصر «فريب خوردن» از عناصر اساسي است، اگرچه جهل، در فريب خوردن پنهان است؛ زيرا در غرور، جهلِ مغرور شرط است (محقق داماد، 1370، ص 177).

3ـ در غرور لازم است عمل شخص سبب فريب ديگري بشود و حال آن‏كه اين امر در غرر وجود ندارد، بلكه در كيفيت يا كميّت مبيع يا ثمن و امثال آن جهل وجود دارد. در برخي موارد طرفين معامله نسبت به اين امور جاهل هستند و از طرف مقابل، عمل و فعل خاصي صادر نمي‏شود.

1-3-2-غرر و جهل

از جمله كلماتي كه در منابع فقهي و كتاب‏ها ، گاهي از روي اشتباه و يا عدم دقّت به جاي غرر به كاربرده مي‏شود، كلمه­ي جهل است.

در اين‏جا چند سؤال مطرح مي‏شود :

آيا غرر مترادف جهل است؟ آيا غرر و جهل از جهت مفهوم و مصداق يكي هستند يا متفاوت‏اند؟

بايد توجه داشت كه واژه­ی جهل به معناي نادان شدن، نادان بودن، نادانستن، ناداني و ضدعلم آمده است. در اين نوشتار، معناي متعارف آن كه عبارت است از: «انجام عمل از روي عدم علم و آگاهي» مورد نظر است. پيش از اين گفتيم كه غرر به معناي خطر است و خطر، يعني «اقدام بر عملي كه ايمن از ضرر و زيان نباشد»؛ به عبارت ديگر، چيزي كه در آن احتمال ضرر و تلف شدن باشد. هر چند که نظر فقیه، در تشخیص معنای لغوی یک واژه نمی تواند ملاک قرار گیرد، ولی هر یک از فقها با توجه به حدیث نبوی و به تناسب حکم و موضوع یکی از معانی را که در کتب لغت ذکر شده ترجیح داده اند. برخی از گفتار اهل لغت چنین نتیجه گرفته اند که در معنای غرر، مجهول بودن اخذ شده است، ولی برخی دیگر بر این نتیجه گیری خرده گرفته و گفته اند که در هیچ یک از کتب لغت غرر به جهالت تفسیر نشده است.

1-3-3-بررسی تأثیر جهل بر عقد بیع و پیامدهای آن

سخن در چگونگی و میزان تأثیر جهل- اصلی ترین عامل ابهام در مورد معامله – بر وضعیت عقد است، به عبارت دیگر، آیا جهل به مورد معامله تنها موجب بطلان عقد می شود یا به اصل انعقاد آن، آسیب می­رساند؟

1)بیان کیفیت تأثیر جهل بر وضعیت عقد

فقدان هر یک از شرایط لازم برای اعتبار و صحت معاملات ، وضعیت عقد و نفوذ آن را تحت تأثیر خود قرار می دهد، به طوری که اگر در شرایط هریک از متعاملین یا عوضین و عقد بیع، اخلال وارد شود، ترتب اثر شرعی مطلوب را با اشکال مواجه می کند. به عبارت دیگر، صحت بیع و حلیت و جواز تصرف هر یک از متعاملین در عوضی که دریافت می کنند، معلول و مسبب است. برای تأثیر سببی که سببیت آن را شارع، تعیین و امضا می­کند در چارچوب ادله و عمومات بیع بیان شده است: آیه­ی شریفه­ی«اَحَلَّ اللهُ الَبیعَ»(بقره:275) بر حکمی تکلیفی یعنی حلیت جمیع تصرفات مترتب بر بیع دلالت می کند، ولی حلیت تصرف(حکم تکلیفی) ملازم با صحت بیع(حکم وضعی) است و بدون شک اگر بیع، صحیح باشد، ملکیت و حلیت تصرف حاصل خواهد شد و چنان­چه بیع، صحیح نباشد چنین ملاز­مه­ای وجود نخواهد داشت و در نتیجه هرگونه تصرفی حرام خواهد بود.آیه­ی دیگر، آیه ي شریفه­ي«لَا تَأکلوا اموالکم بینکم... عَن تراضٍ»(نساء:29) ابتدا از اکل مال به باطل نهی نموده بدین معنا که کسب مال به گونه ي نامشروع و تصرف در آن ، ممنوع شده است، سپس با استثنا تجارت ناشی از رضایت متعاملین را خارج کرده است. بنابراین، جواز اکل (تصرف) منوط به تجارتی شده است که با رضایت طرفین تحقق یابد و در نتیجه، هر تصرفی که از تجارتی نشأت گرفته باشد، چنانچه تراضی متعاملین را به دنبال نداشته باشد، مصداق بارز اکل مال به باطل بوده که از آن نهی شده و حرام و نامشروع می باشد. همانگونه که بیان شد در حدیث نبوی (ص) بیع غرری ، مورد نهی قرار گرفته که مقتضی بطلان و فساد بیع خواهد بود و از آنجا که طبق آیه­ی شریفه­ی «اَحلَّ اللهُ البیعَ» از ملازمه­ي بین صحت و حلیت، جواز تصرف هر یک از متعاملین در عوضی که دریافت نموده، نتیجه گیری شد، بنابراین در جایی که از بیع غرر نهی شده و صحت آن، منتفی است، ملازمه ای با حلیت و جواز تصرف باقی نمی ماند. به عبارت دیگر ، با وجود بطلان بیع غرری ، حکم حلیت و جواز تصرف به انتفای موضوع آن منتفی است و بیع غرری به هیچ وجه نمی تواند تحت شمول آیه ي مزبور واقع شود.


مبلغ واقعی 50,280 تومان    24% تخفیف    مبلغ قابل پرداخت 38,213 تومان

توجه: پس از خرید فایل، لینک دانلود بصورت خودکار در اختیار شما قرار می گیرد و همچنین لینک دانلود به ایمیل شما ارسال می شود. درصورت وجود مشکل می توانید از بخش تماس با ما ی همین فروشگاه اطلاع رسانی نمایید.

Captcha
پشتیبانی خرید

برای مشاهده ضمانت خرید روی آن کلیک نمایید

  انتشار : ۲۲ اسفند ۱۳۹۶               تعداد بازدید : 77

برچسب های مهم

دیدگاه های کاربران (0)

کسب درآمد اینترنتی 300000 تومان در خانه در کمتر از 30

کسب درآمد اینترنتی 300000 تومان در خانه در کمتر از 30

این محصول آپدیت شد تاریخ 1397/01/27 بسم الله الرحمن الرحیم سلام در دنیای اینترنت خیلی از آدم ها هستند که دوست دارند کسب درآمد کنند و به خیلی چیزها و ایده ها فکر میکنند . همه ما دوست داریم در کمترین زمان بهترین درآمد را داشته باشیم مثلا یک فرد به طور میانگین اگر 12 ساعت کارکند و ...

کسب درامداز اینترنت ماهیانه 8میلیون تومان

کسب درامداز اینترنت ماهیانه 8میلیون تومان

پکیج کسب درآمداسان از اینترنت اپدیت جدید 15 اردیبهشت 1397 مناسب برای تمامی افرادباهرسن ودانشی این فرصت هرگز تکرار نمیشود عجله کنید تضمین100%بازگشت وجه درصورت عدم کسب این مبلغ هدیه ویژه پس از خرید این محصول: 1.نرم افزار کی به وای فای وصله نرم افزاری برای ...

اد ممبر بینهایت ( افزایش ممبر(اعضای) کانال،ربات و

اد ممبر بینهایت ( افزایش ممبر(اعضای) کانال،ربات و

-اد ممبر بینهایت- {افزایش ممبر(اعضای) کانال،ربات و گروه تلگرام و...} Addmember نسخه ویژه(VIP) تمامی و کامل ترین نرم افزار های افزایش ممبر واقعی و فیک و آموزش های آن، که در اینترنت و بازار به قیمت های بالا به فروش می رسد را یک جا و مرتب و منظم به همراه راهنما در هر بخش، با قیمتی کم در ...

نرم افزار برنامه ساز اندروید نسخه طلایی

نرم افزار برنامه ساز اندروید نسخه طلایی

نرم افزار برنامه ساز اندروید نسخه طلایی و بدون نیاز به ارتقا توجه :مشکل امضا با کلید دیباگ دراین نسخه کاملا رفع شده و برنامه ها به بازار ارسال می شوند اگر به این مشکل برخوردید ما 10برابر پولتان را پس میدهیم. این نرم افزار بر روی اندروید قابل نصب میباشد 100% مورد تایید ...

افزایش قد با متد گرو تالر داینامیک

افزایش قد با متد گرو تالر داینامیک

بلند قامت بودن یک امتیاز بزرگ برای شماست! سلام بیتا بیات هستم کارشناس فیزیولوژی ورزشی،لازم دانستم قبل از این که شما با روش گرو تالر داینامیک آشنا شوید چند تا نکته رو صادقانه خدمتتان عرض کنم همانطور که تو اینستاگرام(khosh.andam@)نوشتم خیلی اتفاقی با این متد آشنا ...

مجموعه ی آموزش تعمیر لامپ کم مصرف (از مبتدی تا

مجموعه ی آموزش تعمیر لامپ کم مصرف (از مبتدی تا

کتاب آموزش تعمیر لامپ کم مصرف همانطور كه مي دانيد لامپ هاي كم مصرف بعد از مدتي ديگر روشن نمي شوند و نياز به تعمير دارند در بيشتر اين موارد مي توان با ساده ترين وسايل لامپ را در منزل تعمير كرد این مجموعه دارای 5 کتاب است که در آن نحوه عملکرد و روش های عیب یابی لامپ کم ...

تمامی نرم افزار های اددممبر واقعی و فیک

تمامی نرم افزار های اددممبر واقعی و فیک

تمامی و کامل ترین نرم افزار های افزایش ممبر واقعی وفیک را یک جادریافت کنیدهرکدام از این نرم افزار ها در اینترنت و کافه بازاربه قیمت خیلی بالایی بفروش میرسند. نکته: پورسانت بازاریابی این محصول 60% است نسخه ی 100%تست شده با توجه به فیلترینگ تلگرام 15 اردیبهشت ...

کتاب افزایش ممبر کانال تلگرام

کتاب افزایش ممبر کانال تلگرام

افزایش اعضای کانال تلگرام ، مهمترین دغدغه صاحبان کانال در این شبکه اجتماعی موبایلی است.در این مطلب موثرترین روش های افزایش اعضای کانال تلگرام را به شما آموزش خواهیم داد. در ابتدا ذکر این نکته لازم به نظر می رسد که افزایش اعضای کانال تلگرام ( Telegram ) با روش های غیر معمول ...

مجموعه -صفر تا صد راه اندازی کارگاه جوراب

نام محصول: مجموعه صفرتاصد راه اندازی کارگاه جوراب بافی تهیه کننده: دوران راهبی انتشار: وبسایت بچه‌های نساجی دانشگاه یزد فرمت محصول: کتاب الکترونیکی(PDF) + ویدئو MP4 قابل پخش در: موبایل، تبلت، کامپیوتر و ... مخاطب این بسته آموزشی: تمام افراد مبتدی که حداقل سرمایه ...

دانلود کتاب آموزش خوشنویسی با قلم و خودکار همراه

دانلود کتاب آموزش خوشنویسی با قلم و خودکار همراه

محتوای این مجموعه کامل آموزش خوشنویسی: 1- آموزش خوشنویسی با خودکار 2-سرمشق های خوشنویسی 3- آموزش خط تحریری 4-آداب خوش نویسی فايده اول خوشنويسی: كه روحي و دروني است ٬رويت خط زيبا موجب بهجت روحي و حظ معنوي مي شود و البته بهره معنوي خوشنويس مضاعف و مبتدا است و آثار و بركاتي ...

چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان

چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان

کتاب چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان کتاب چگونه هر شخصی را عاشق خود کنیم ارزان خیلی از وقت ها دوست داشته اید شخص و یا همسر خود را عشق خود نمایید. عاشق شدن به تمام معنا، طوری که هیچ کسی را به اندازه شما دوست نداشته باشد شما را کامل قبول ...

دانلود کتاب آموزش ساخت انواع کابینت مدرن MDF

دانلود کتاب آموزش ساخت انواع کابینت مدرن MDF

نوع فایل:PDF زبان:فارسی حجم فایل:18KB در چند دهه اخیر با توجه به افزایش رشد آپارتمان سازی ، تعداد متقاضیان ساخت کابینت نیز افزایش پیدا کرد و با توجه به تغییر ماهیت کابینت ها از فلزی به MDF و تمایل به تغییر مکرر دکوراسیون آشپزخانه از سوی خانواده ها ، کابینت سازی نیز در میان مشاغل ...

آموزش برنامه نویسی آردوینو

آموزش برنامه نویسی آردوینو

معرفی آردوینو : آردوینو یکی از معروف ترین platform های متن باز است که روی برد های خود از میکروکنترلر های AVR و ARM شرکت atmel استفاده کرده است . هدف اردوینو استفاده از مدار چاپی واحد بود که توانست باعث شود توزیع دهنگان این platform باهم به اشتراک گذاری کد ها و شماتیک پروژه ی ...

دانلود پکیج درآمدزایی 400هزارتومن ناچیز در 40دقیقه

دانلود پکیج درآمدزایی 400هزارتومن ناچیز در 40دقیقه

برای درآمدزایی فوق العاده، فقط توضیحات زیر را تا انتها بخوانید. ما درآمد شما را تضمین می کنیم. واقعا ده میلیون تومن درآمد ماهیانه هیچ چیز خاصی نیست. اینقد واسه خودتون بزرگ و دست نیافتنیش نکنین دوستان من، اگه به ضمیرناخودآگاه خودتون القا کردین که اون بزرگه و شما ...

تماس و پیامک ناشناس و رایگان با شماره

تماس و پیامک ناشناس و رایگان با شماره

برنامه تماس و ارسال پیام رایگان به دیگران با شماره ناشناس به صورت کاملا رایگان بدون نیاز به روت به وسیله این برنامه میتوانید با شماره دلخواه خود به دیگران زنگ بزنید. یعنی زمانی که شما با دیگران تماس می گیرید شماره دلخواهی که شما در برنامه وارد کرده اید برای شخصی که ...

کسب و کار اینترنتی در منزل

کسب و کار اینترنتی در منزل

کسب درآمد میلیونی اینترنتی و تضمینی در منزل جدید ترین و مطمئن ترین روش کسب درآمد در سال 1394 تعهد و ضمانت ما : در عرض فقط یک ساعت اول کسب درآمد نمایید بعد از درآمد آن این مجموعه را خریداری نمایید می دانیم همه ما از مطالب تبلیغاتی و الکی که در مورد کسب و کار اینترنتی است خسته ...

اینترنت رایگان همراه اول و ایرانسل !!!!!

اینترنت رایگان همراه اول و ایرانسل !!!!!

vipbike.ir توجه توجه روش هایی که کاملا قانونی هستند اما جایی آن ها را پیدا نمیکیند این روش ها بسیار ساده و کاربردی هستند و تنها با طی مراحلی ساده شما می توانید در کم تر از دو دقیقه حداقل ۱ گیگ اینترنت رایگان همراه اول و ۱۴ گیگ اینترنت رایگان ایرانسل دریافت ...

ردیاب شماره موبایل افراد رو نقشه بدن نیاز به Gps

ردیاب شماره موبایل افراد رو نقشه بدن نیاز به Gps

- ردیاب شماره موبایل افراد رو نقشه بدن نیاز به Gps ردیابی و کنترل از از راه دور ، با وارد کردن شماره موبایل نرم افزار ردیاب شماره موبایل کاملا ایرانی و فارسی بدون نیاز به فعال بودن GPS گوشی شما و طرف مقابل با استفاده از این نرم افزار ردیاب شماره موبایل فرزندان و افراد ...

اپلیکیشن سامانه مخابرات همراه

اپلیکیشن سامانه مخابرات همراه

اپلیکیشن فوق العاده و کم یاب سامانه مخابرات با امکانات زیر که گویای محتواست قابلیت استعلام شماره موبایل قابلیت کشف مزاحم تلفنی قابلیت دریافت ریز مکالمات مشترکین تلفن همراه مشترکین حقوقی مشترکین تلفن ثابت پیش شماره ها ...

مجموعه -صفر تا صد راه اندازی کارگاه جوراب

مجموعه -صفر تا صد راه اندازی کارگاه جوراب

نام محصول: مجموعه صفرتاصد راه اندازی کارگاه جوراب بافی تهیه کننده: دوران راهبی انتشار: وبسایت بچه‌های نساجی دانشگاه یزد فرمت محصول: کتاب الکترونیکی(PDF) + ویدئو MP4 قابل پخش در: موبایل، تبلت، کامپیوتر و ... مخاطب این بسته آموزشی: تمام افراد مبتدی که حداقل سرمایه 5 میلیونی ...

آموزش کسب درآمد از اینترنت

آموزش کسب درآمد از اینترنت

آیا می دانید؟ یک راز مهم در مورد سایت های کسب درآمد از اینترنت که ممکن است ندانید. می دانید چرا سایت های مختلفی که دیده اید نتوانسته اند به شما کمک کنند کسب درآمد کنید؟حقیقت این است که اکثر این سایت های آموزشی برای کسب درآمد در اینترنت توسط ...

نسخه خطی اشعار و پیشگویی های شاه نعمت الله ولی

نسخه خطی اشعار و پیشگویی های شاه نعمت الله ولی

شاه نعمت‌الله ولی نسخه خطی اشعار و پیشگویی های شاه نعمت الله ولی پر فروشترین کتاب نسخه خطی با بیش از 2000000 فروش تا کنون به دليل استقبال بي نظيز شما كاربران گرامي نسخه خطي فوق فقط تا پايان اسفند ماه با 20% تخفيف به فروش مي رسد و بعد از آن به قیمت ...

کسب درآمد 650میلیون تومانی در یک روز کاملا تست

کسب درآمد 650میلیون تومانی در یک روز کاملا تست

این روزها با توجه به شرایط نامناسب اقتصادی کشور، کسب درآمد برای خیلی از افراد جامعه بسیار دشوار است. بسیاری از افراد به امید اینکه در آینده بتوانند یک شغل کارمندی داشته باشند به سختی درس می خوانند و عده ای دیگر که نتوانند درس بخوانند نیز راه های دیگری را انتخاب می کنند. ...

رساله کارشناسی ارشد معماری با عنوان «طراحی

رساله کارشناسی ارشد معماری با عنوان «طراحی

رساله کارشناسی ارشد معماری با عنوان «طراحی مجموعه مسکونی با رویکرد ارتقاء تعاملات اجتماعی» (فایل word قابل ویرایش) این پروژه توسط گروه معماری تلار تهیه شده است. از این بابت مشابه آن در وب وجود ندارد. رساله در 157 صفحه تنظمیم شده و دارای 77 منبع است. متن مطابق ...

نرم افزار افزایش بازدید سایت و وبلاگ

نرم افزار افزایش بازدید سایت و وبلاگ

▼ توجه توجه ▼ شما می توانید این نرم افزار را به صورت رایگان از سایت ما دانلود نمایید: app.alosite.net نرم افزار افزایش بازدید سایت نرم افزاری است جهت بالا بردن بازدید سایت یا وبلاگ با ایپی های متفاوت شما میتوانید به جای خرید بازدید از سایت ها از نرم افزار بازدید استفاده کنید ...

کتاب « الفبای جامع ثروت و ثروتمندشدن » برای

کتاب « الفبای جامع ثروت و ثروتمندشدن » برای

قوانین ثروتمند شدن چیست؟ ذهن ثروتمندان چگونه کار می کند؟ وجود ثروت ساز چگونه وجودی است؟ چرا بعضی افراد با اینکه سخت کار می کنند هیچ وقت پولدار نمیشوند؟ ذهن فقرا با ذهن ثروتمندان چه تفاوتی دارد؟ نوع مشاغل ثروتمند شدن شما کدام است؟ چرا اکثر مردم از پیشرفت و بهبود ...

سوال عملی ICDL 2 همراه با جواب - ( سری اول )

سوال عملی ICDL 2 همراه با جواب - ( سری اول )

سوالات عملی ICDL2 همراه با جواب (ویندوز - اینترنت و ایمیل ) تعداد فایل : 7 نوع فایل : Pdf ...

آموزش تله کینزی در دو روز

آموزش تله کینزی در دو روز

فقط در 2 روز...! با سلام. در این کتاب آموزش کامل تله کینزی را بصورت خیلی ساده و روان در اختیار شما قرار دادیم که هرکسی حتی در مبتدی ترین سطح میتواند تله کینزی را در کمترین زمان ممکن یاد بگیرد. آموزش هایی که داده شده همراه با تصویر میباشند و باعث یاد گیری بهتر شما عزیزان ...

خلاصه کتاب وسؤالات تستي کتاب تفسیر قرآن کریم -

خلاصه کتاب وسؤالات تستي کتاب تفسیر قرآن کریم -

مجموعه سؤالات تستي كتاب تفسیر قرآن کریم (آیات برگزیده) (ويراست دوم، نشر معارف) مشتمل بر 600 سؤال. 2 جزوه و خلاصه درس (تفسیر قرآن کریم(آیات برگزیده) فایل pdfکتاب حجم فایل:20kb گردآورنده این فایل وب سایت نسیم بوک ...

دانلود فیلم های آموزش رانندگی با ماشین

دانلود فیلم های آموزش رانندگی با ماشین

آموزش رانندگي به زبان فارسي آموزشي كاملا فارسي و صد در صد اورجينال آيا مي خواهيد تمام فوت و فن رانندگي را به طور كامل بدانيد؟ آيا مخواهيد تنها با يكبار امتحان رانندگي قبول شويد؟ آيا چندين بار تست رانندگي داده و قبول نشده ايد؟ بهترين روش آموزش رانندگي در منزل ...


مطالب تصادفی

  • استفاده از نشاسته اصلاح شده هیدروکسی پروپیل دی استارچ فسفات به عنوان جایگزین روغن در سس مایونز  ....
  • استفاده از عصاره برگ زیتون به جای آنتی اکسیدان ها و نگهدارنده های سنتزی در سس مایونز و ارزیابی تغییرات فیزیکوشیمیایی .....
  • استخراج لیکوپن از ضایعات گوجه فرنگی.....
  • استخراج پلی ساکارید از برگ گیاه هفت کول و بررسی فعالیت ضد اکسایشی و ضد میکروبی آن....
  • استخراج پروتئین از کنجاله آفتابگردان و بررسی ویژگی‌های عملکردی آن....

بندرعباس

فروشگاه فایل های دیجیتالی کمیاب